Endurminníngi og annað um merki eitt, mér síðan leíngi kært

 

bild-symbolia.jpg

[Mynd tekið af síðu 42 í ”De heliga tecknens hemlighet” eftir F. Dahlby, 1957]


+   +   +

Var einmitt í fyrragær að lagfæra indverskt heillatákn fjölskyldisins, er við höfum haft með okkur áratugum saman, gjarnan gnæfandi frá áberandi staði yfir stofinu eða í matsalinu. Við höfum átt í þó nokkrum flutníngum að standa á þessu lánga tímaskeiði, og táknið, útfært í rautt silfurblað, hafði tapað, fyrst einu og síðan tveimur af fjórum púnktum sínum – en þessi púnkti merkja veðurátti sólarkrossins eða -hjólsins. Táknið heitir ”svástika” á sanskríti, eða ”það sem veitir oss hamíngju”, og ekki mátti leíngur en nauð þess krefst búa við það ástand, að eitthvað vantaði í heildarmyndið. Þegar svo keimlíkt silfurblað féll mér í hendur í vissum sérlega giftusömum kríngumstæðum, var það bara til að laga myndið.BILD SVASTIKA

Mér hefur alltaf þótt mikið til þessa merkis koma, líklega vegna einfeldni þess, og vegna þess að þrátt fyrir ferkantað útlit og fjögur höki þess, býr það yfir, eða svo að seígja, ER það í stöðugu hreyfíngi. Ekkert annað tákn er mér vitanlega, svo þrúngið af innra þrótti, eigin hreyfiafli einhverju, sem þetta. Ekkert annað tákn, svo augljóslega nánast að skilgreina andlega sem ”ferhyrnt hríngi”.

Líklega er það þetta súbtílt skynjanlega mætti og megin merkisins sem veldur því að það er frá fornu fari að sjá út um heim allt. Það elsta er þannig að finna í forna Mesóptamíu og er sirka 6000 ára gamalt, en það má finna líka meðal t.d. mayaíndíána í suðurameríku, meðal egypta og gyðínga að fornu, á fleiri rúnasteinum dönskum, og á ýmsum stöðum í Asíu, t.d. meðal jaínista og búddhista, og auðvitað hindúa, þar sem það gjarnan er að skoða enn í dag á veggjum og við dyrakarma í nánu samkvæmi við það einíngartákn Shívas og Shaktís sem á vesturlöndum oftast er kallað Davíðsstirni. Það má einnig í núinu finna í skjaldarmerki finnlendínga, og mun kunnugt þeim sem iðka Tarót í myndi því sem kallað er ”Heíngda Mannverið” og sem í táknunarskyni er með krosslögð fótleggi (en varíanti af þessu gefur að líta í myndi mínu af Sjálfsfórnarathöfni Óðins, sjá Rúnatal Óðins á kynhlutlausu íslensku máli).

Sjálft hef ég, í rannsóknarferðum mínum sem mannfræðíngur undir áratal, og í starfi minu sem þróunarsérfræðíngur, ásamt í iði mínu sem altrúarmenni eitt, komist í náið, innilegt og mjög lángvarandi samband við það fína táknmerkið. Allt frá því að núverandi fjölskylda mitt myndaðist hefur heillatáknið verið með okkur, og með börnum okkar í svefnherbergi þeirra enn til þessa dags, er þau eru nær fullvaxta orðin. Þess má og geta, að þegar börnin ennþá voru lítil voru ég og konið mitt við tilfelli neydd til að skíra út þetta mál allt fyrir starfsfólki dagvistunarheimilis þeirra, þar sem það hafði af einhverjum ótilgreindum ástæðum hafið upp herför á móti tákninu (líklegast þegar eitthvert barnanna á dagheimilinu hafa verið að stæla sig með merkinu á eitthvað ljótt eða ósæmandi hátt).

BILD FYLFOT

Þegar ég fyrst sá þetta merki, hvað ég man eftir, var ég stráklíngi eitt, 10, kanski 11 ára. Ég var þá sendisveinn að morgni til, m.a. hjá heildsali nokkru í miðju miðbæinu og hjá Alþýðublaðinu nálægt Ingólfshóli, og hjólaði þá mikið um bæið í vinni mínu. Merkið var blátt að liti, upphleypt á hvítu grunni, og fannst hæst á framgafli Eimskipafélagshússins, sem ég líka við tilfelli átt í ”embætti” mínu erindi til. Ég sá það síðan af og til á uppvaxtarárum mínum og þó nokkuð lángt fram á aldur, – enda hélt ég gjarnan til í kaffihúsum niðri í bæ, – en þegar ég var síðast í höfuðborginu fyrir nokkrum árum síðan, fannst það ekki leíngur þar.

Merki þetta er útskírt sem form eitt af þórshamri, – og er oft kallað fylfót í einmitt þessu útliti (þ.e. með stutt höki) – er auðvitað afbrigði eitt gammakrossisins, hakakrossisins, eða svastíkisins.  Hvenær það  hvarf af gafli einskipafélagshússins, veit ég ekki. En greinilegt er að merkið olli miklu furði og miskilníngi meðal túrista, svo miklu og stöðugu að fyrirtækið prentaði sérstakt upplýsíngablað um það og þess þjóðlega (og kanski alþjóðlega) bakgrunn, og þá fyrst og fremst um að merkið ekki neitt hefði að gera með kennitákn níðínga þeirra og morðvarga sem nasisti eru kölluð, enda var það í gángi hjá fyrirtækinu þegar 1914, lángt áður en nasistaflokkið var stofnað a Þýskalandi.

Hús Eimskipafélagsins, hef ég frétt, var og er kúltúrmerkt, en eíngu að síður hefur lógótýpa firmans verið höggið niður, og í staði þess er þar nú upphleypt ártalið 1919 í sama bláa liti og þórshamarsins gamla. Þetta ártal virðist vera firmamerki gistihúss eins sem heitir Radison Blu 1919 Hotels. Af hverju gamla merkið hefur verið meitlað niður af húsinu er mér ókunnugt, en mér er sagt að áðurnefnt misskílníngi túrista örugglega hafi átt þátt eitt mikið í því. – Eitthvað finnst mér það þá aumíngjalegt, ef svo er máli vaxið, að gefast upp frammi fyrir slíku. Merkið hefur jú leíngi verið þáttur í útliti eða prófíli borgisins, þáttur í sagi þess og sjarmi.

Auðvitað er það bara fyrir mig og aðra að viðurkenna, að það virkilega er vandamál eitt að nasistin hafi í fúlennski sínu óhreinkað merkið. En ég myndi þó vilja að það sögulega séð einángraða brúk sem þau gerðu af tákninu, ekki verði leift að leiða til þess að það og þess meira alþjóðlega og altímalega tilvist og brúk sé bannað eða undirokað. Það er – þykir mér – að gefa nasistunum sigur í málinu, í stað þess að stela tákninu tilbaka frá þeim.

Banna, hinsvegar, óhreinkun þess í pólitísku brúki! Banna það þannig nasistum!

_   _   _

Rúnatal Óðins á kynhlutlausu íslensku máli

Einkynsmál

Mínimálfræði íslensks einkynsmáls

Örlítið endurskoðað beygíngarfræði íslensks einkynsmáls