Niðurstigníngarsaga (2)

[texti þetta ver útfært, ekki á einkynsmáli, heldur á því, í reynd kynhlutlausa þríkynsmáli, er leyfir einúngis hlutveruorðum að halda málfræðilegu kyni sínu]

Um helför Kristí, og hversu þenn(*) heimtaði upp Adam og alla dauða(**) úr helju.

Bildresultat för christ and hell

Kapítuli 2

Það var þá er Adam, vort frumskapta fæðri(***), heyrði frá því sagt, að Jésús skírðist í Jórdaná, á þeim tíma er þetta mannveri, Jóhannes, fór úr heiminum, þá brást þenn allkáti(°) við, hallaðist að syni sínu(°°) og mælti svo:  ”Set, son! Seígðu frá því patríarkíi og profetíi, er þú heyrði Mikael höfuðeíngil(°°°) þér seígja, þá er ég sendi þig til paradísar að leita og kveðja drottin vort þess efnis hvort þenn mundi vilja senda eíngil sitt að færa mér viðarmjör(+) það, er þar getur af viðsmjörstré(++) miskunnar, svo að ég mætti smyrja líkama minn, þá er ég var sjúki(+++), og fá heilsu þar af.” Þá er Set hefir þángað til geíngið þar sem höfuðfeðri(*1) og spáveri(**1) voru, þá spurði þenn og tók svo að mæla:

”Það var,” kvað Set, ”þá er ég fór erindi feðris míns, að ég kom um síðir til hliðs paradísar. Þar var tvennt fyrir, að þar var eldur brennandi að banna sérhveri(***1) aðgöngu, en eíngli að verjast öllum djöflum og öndum syndugra mannvera. En þá er þetta setti hömlur fyrir för mína, nam ég staðar og tók að biðja til guðs. Þá birtist mér þar Mikhael höfuðeíngill, og mælti þenn svo við mig: ”Ég ver sendi(°1) til þín af drotni. Ég ver til þess sett að sía um sérhvers hug. En svo ver þér að seíga, Set, að eigi þarft þú með tárum að beiðast þess viðarsmjörs sem í paradísi ver, fyrir hönd feðris þíns, þótt þenn svo fársjúki veri(°°1), af því að viðarmjör það mun þenn eigi þaðan hafa fyrr en liðið hafa fimm þúsundir og fjögur hundruði ára, en þá mun koma til jarðríkis ynnilegt guðs burr(°°°1), sjálfi(+1) Kristus, og mun þá gera heilt margt sjúkt fólk, og reisa sumi(++1) frá dauðum, og þá mun sjálfi Kristur verða skírði(+++1) í ánni Jórdan. Og þá er þenn stígur úr vatninu, þá mun þenn með viðarmjöri miskunnar láta smyrja alli(*2) þey(**2) sem á þenna trúa, og mun það verða miskunnarsmjör þeim, er endurgetask af vatni og helgu andi(***2), og endurgetnaður þeirra til eílífrar sældar.  Það mun og þá verða, að ástsami(°2) guðs burr, Jésús Kristur, mun vilja stíga niður undir jarðríkið, og mun þenn þá leiða Adam feðri þitt inn í paradísið til miskunnartrésins.

Erindu þessu, þá er það hafði til Set verið mælt, fögnuðu öll patríarkin stórlega mjög.

________

Athugasemdi (skrifuð á kynhlutlausu íslensku einkynsmáli):

(*) kynhlutlaust persónufornafn, mannverumyndi af ”það”. Beygíngi: þenn – þenna – þenni – þenns | þey – þey – þeim –þeirra. Persónufornafnið ”það” ver auðvitað sjálft kynhlutlaust, en það ver mestmegnis notað um hluti, og kann því mörgum finnast það annarlegt að nota það um mannveri, eða þá um guðveri, eins og það hér ver um að ræða.

Persónufornafnið ”þenn” hefur verið myndað utfrá (a) persónu- og ábendíngisfornafninu ”den” í dönsku, norsku og sænsku máli, og (b) lausa samkynsgreininu í þessum málum.

(**) [allir/allar/öll] > alli,  ver málfræðilega kynhlutlaust (og ekki kyngreinandi) mannverumynd af óákveðna fornafninu ”öll”, og notast hér með höfðun till persóna, útífrá beygíngismynstrinu: i – a – u – s | i – a – um – (r)a. 

[dauður/dauð/dautt] > dauði, ver kynhlutlaust mannverumynd av lýsíngisorðinu ”dautt”. Þey sem dáið höfðu voru persóni, ekki, t.d. veiri, eða mauri. Athugið, að þetta beygíngismynstur ver einfaldlega uppástúngi okkar, og það munstur sem við vinnum með einmitt núna, en auðvitað má ákveða eitthvert annað mynstur, ef það þykir oss eða öðrum betra. – Eitt hugmynd hvað varðar kynhlutlaust endíngi lýsíngisorða ver að nota ”ó”-endíngið í íslensku máli (sbr. ”halló”, ”púkó”), en þá mundi lýsíngisorðið vera eins í öllum föllum, tölum og beygíngum. Þetta hygmynd ver ekki sett í verkið hér.

(***) Frumtextið hefur hér ”fyrst skapaðr faþer varr”, sem vér hafa normalt útfært á einkynsmálinu sem ”feðri vort” þegar raunkyn ver í fókusi (t.d. í ”feðri vort og mæðri….”). Feðri ver eitt kyngreinandi orð, og erfitt að sjá að raunkyn forfæðris allra mannvera skipti einhverju mál, eiginlega, hvers vegna þá við nota hér nýorðið ”fæðri”, sem ekki ver kyngreinandi. 

Viðvíkjandi lýsíngisorðinu ”frumskapta” þá ver það hér haft í hvorugkyni, þar eð það orðið ver hliðstætt með ”feðri vort”. Þó mætti vel hafa það hér í kynhlutlausa mannverumyndinu ”frumskapti”, og eins mætti hafa eignarfornafnið ”vort” í slíku myndi (”vori”): ”..Adam, frumskapti fæðri vori…”.

(°) mannverumynd: [allkátur/allkát/allkátt] > allkáti. Hér ver mannverumyndið notað þar eð þetta lýsíngisorð stendur hér sérstætt, eða bara með höfðun til sérnafns, og má þá þykja betur á því fara en að tala um að ”…Adam brást allkátt við...” En skv. sjöunda frumtaki þríkynsmálsins væri það þó ekki málfræðilega rángt að gera svo.

Orðið ”þenn” ver svo auðvitað kynhlutlausa og ekki kyngreinandi persónufornafn, notað sem mannverumynd í staðið fyrir hlutverumyndið ”það”: þenn – þenna – þenni – þenns | þey – þey – þeim – þeirra.

(°°) ”….syni sínu…”; málfræðilega kynhlutlaust en kyngreinandi mannverumynd. Hér mætti hafa ”…buri sínu…”, en ”burr/bur – bur – buri – burs…” hafa við vilja taka og skilja sem ekki kyngreinandi, heldur sem mótsvörun á ”fæðri”. Hér mætti þá auðvitað hafa ”barni” sínu í staðið. Þó velja við að hér og í því sem á eftir fer halda kyngreinínginu; Set var maður.

(°°°) ”eíngill”/”eíngil” ver persóni og fær vitaskuld mannverumynd.

(+) með ”viðsmjöri” ver átt við olíi frá viði eða olíutré.

(++) olíutré.

(+++) kynhlutlaust mannverumynd af [sjúkur/sjúk/sjúkt] > sjúki. Að nota hvorugkynið, ver auðvitað gerlegt, en þykir líklega meira annarlegt.

(*1) ”höfuðfeðri” ver kyngreinandi en málfræðilega kynhlutlaust mannverumyndi. Sögulega séð í vesturlöndum fjallar það um karlmenni som voru ”patríarki” okkar, och því ver þetta orð notað hér. En matríarki hafa einnig fundist, og myndu þey þá kallast ”höfuðmæðri” á þessu máli. ”Höfuðfæðri” myndi hinsveígis ekki vera kyngreinandi. ”Alfæðri” gæti höfðað til þess höfuðguðs sem ekki ver í grunni sér greint eða séð sem karl eða koni. Slíkt ætti að eiga vel við t.d. Heilagt Þrenníngi kristindómsins.

(**1) ”spáveri”, ekki kyngreinandi. Frumtextið hefur ”spámenni”, kyngreinandi.

(***1) mannverumynd: [sérhver/sérhver”sérhvert] > sérhveri, stendur hér sérstætt og því betra en að nota hlutveruhvorugkynið sem slíkt.

(°1) málfræðilega kynhlutlaust og ekki kyngreinandi mannverumynd: [sendur/send/sent] > sendi.

(°°1) Orðið ”fársjúki” ver málfræðilega kynhlutlaust og ekki kyngreinandi mannverumyndi: [-sjúkur/-sjúk/-sjúkt] > sjúki. Orðið ”veri” mótsvarar ”sé”/”séu”.

(°°°1) ”burr” = ”barn” eða ”þenn sem ver borið”, upphaflega, í Eddunum, karlkyns, en í einkynsmálinu notað sem mótsvörun ”fæðri”, ”þenn sem fæðir/getur af sér”. Þótt við vel vita að þetta ”burr” var sökulega dreíngbarn, notum vi það samt til að markera að ekkert teólógiskt mikilvægi getur verið í því fólgið að þetta burr vara eitt ”son”.

(+1) Málfræðilega kynhlutlaust og ekki kyngreinandi mannverumynd: [sjálfur/sjálf/sjálft] > sjálfi.

(++1) Málfræðilega kynhlutlaust og ekki kyngreinandi mannverumynd: [sumur/sum/sjumt] > sumi.

(+++1) Málfræðilega kynhlutlaust og ekki kyngreinandi mannverumynd: [skírður/skírð/skírt] > skírði.

(*2) Málfræðilega kynhlutlaust og ekki kyngreinandi mannverumynd: [sallur/öll/allt] > alli (eða ölli).

(**2) Mannverumynd af ”þau”, hér sem ábendíngisfornafn.

(***2) Andið ver að skoða sem persóni, og fær því mannverumyndi sem tekur með sér hvorugkyn eða annað kynhlutlaust mannverumynd.

(°2) Málfræðilega kynhlutlaust og ekki kyngreinandi mannverumynd: [ástsamur/ástsöm/ástsamt] > ástsami (= ástríki)

_____

Einkynsmál

Mínímálfræði íslensks einkynsmáls

Málfræðilega kynhlutlaust íslenskt mál / Nýa málfræðið

Kynhlutlaust íslenskt ”þríkynsmál”. Nokkur frumtök.

Niðurstigníngarsaga (1) á kynhlutlausu þríkynsmáli