2.2.1. Völsúnga hefnínga

Bildresultat för Völsungasagan bilder

[Teksta þenni er skrifuð á senníslensku í u.þ.b. fjærgerðu (eiginlegri) þ.e. aðeins nær  fjærgerðu nær]

2.2.1. VÖLSUNGA HEFNÍNGA

1. kapítula:

Frá Siga, sonu Óðins

1. Hér hef upp, ok seígj frá þeirri mönnu[1] er Sigi er nefnd, ok kölluð var sona eín Óðins[2]. Önnur karlmanna[3] er nefnd til sögu þennarar, er Skaða hétu. Henn[4] var rík[5] ok mikil fyr sér, en þó var Sigi þeijra ríkari ok ættstærri, að því er mönnur[6] mæltu í þennri tímu.

2. Skaði átta mannþrælu[7] þá, er nokkuð verð við sagíndu at geta. Henn hét Breði. Henn var manna eín fróð vel við þat er henn skyldi athafast. Henn hafða íþróttur ýmsar ok atgervur jafnframt hinum er meira þóttu verðar, eða umfram nokkrar þeijra.

3. Þat er at seígja, at eina skiptu er Sigi fer á dýraveiðu ok með henngi þrælínd, ok veiða þöjr[8] dýrur allt till aftönu[9]. En er þöjr um aftaníndu bera saman veiðu sína, þá hafða Breði veitt miklu fleira, ok meira, en Sigi, en henngi[10] líkaða stórílla ok seígj, at sik undri at þræla eín skuli sik yfirbuga í dýraveiðu, hleyp því at henngi ok drep henja, dysj síðan líkíndu í snjófönnu.

4. Nú fer henn heim at kveldu ok seígj, at Breði hafi frá henngi riðið á skógíndu, – ”ok var henn senn ór auglitu mér, ok veit ék ekki til hengvar”.

5. Skaði grunar sögnu Siga ok get þess at vera munu svikur hengvar, ok muni Sigi hafa drepið Breða. Fær mönnur til at leita eftir þrælu sinni, ok lýk svá leitíndu, at þöjr fundu henja í sköflu eínni, ok mælta Skaði, at þá sköflu skyldi kalla Breðafönnu héðan af, ok hafa mönnur nú þat eftir síðan, ok kalla á þá háttu hverja þá fönnu sem mikil er.

6. Þá kemst upp, at Sigi hef drepið þrælíndu, ok myrt þenna. Þá kall þöjr henja vörgu í véum, ok má henn nú ekki heima vera með feðru sinni. Óðinn fylgj henngi nú af löndu brott, svá lánga leiðu, at stóru bar, ok eigi létta fyrr en henn kom henngi til herskipa.

7. Nú tek Sigi at leggjask í hernöðu með þá liðu er feðra hengvar fékk henngi, áðr þöjr skildu, ok varð henn sigrusæl í hernöðu þennri allri. Ok svá kem hengvar málum, at henn fékk um síður herjað sér löndu ok ríkju. Ok þvínæst fékk henn sér göfuga[11] kvánfaungu eína, ok gerðisk rík konúnga ok mikil fyr sér, ok réð fyr Húnalöndu ok var hermanna in mesta. Henn átta svá sonu með konu sinni, er þöjr hétu Rera. Sona sú[12] vex þar upp með feðru sinni[13], ok gerisk brátt mikil vöxtu ok manna eín gervileg.

 

2. kapítula:

Frá Reri ok Völsúngi, hengvar sonu

8. Nú gerisk Sigi manna gömul at öldru. Henn átta sér margar öfundumönnur, svá at um síður réðu þöjr á hendur henngi, þöjr er henn trúða best, en þat váru bræðrur konu hengvar. Þöjr[14] gera þá til hengvar, einmitt þá er henn síst varir ok var fáliðug fyr, ok bera henja ofurliðu, ok á þennri fundu féll Sigi með hirðu sinni allri.

9. Sona hengvar, Rerir, var ekki í þennri hásku, ok fær henn sér mikla liðu af vinum sínum ok lönduhöfðíngjum, svá at henn eignask bæði löndu ok konúngdæmu eftir Siga, feðru sína. Ok nú er henn þykkisk fótum undir komit í ríkju sinni, þá minnisk henn á þæjr sökur, er henn átta við mæðrubræðrur sínar, er drepið höfðu feðru hengvar, ok safnar henn sér nú liðu mikilli ok fer á hendur frændum sínum með þenna herju. Þykj henngi þöjr fyrr gert hafa sökur við sik, þó at henn mæti að litlu frændsemu þeijrra, ok svá ger henn, – þó at óskaplega væri á allar vegur, – fyr því at eigi skilsk henn fyrri vit en henn hef drepið allar banamönnur feðru sinnar. – Nú eignaðisk henn löndur ok ríkju ok féu. Gerisk henn nú enn meiri fyr sér en feðra hengvar hafða gersk.

10. Rerir fékk sér nú herfaungu mikla ok konu þá, er henngi þótta vit sína hæfu vera, ok er þeijm mjök leíngi ásamt. Eíga þöjr þó eínga erfíngju ok eínga börnu. Þat hugnar þeim báðum ílla, ok biðja þá goðurnar með mikilli áhugu, at þöjr gætu sér eína börnu getið.

11. Þat er nú sagt, at Frigga heyr bænu þeijra ok seígj Óðni, hvers þöjr biðja. Henn verð ekki örþrifuráða ok tek óskmeyu sína, dóttru Hrímis jötnu, ok fær í höndu hengvar eplu eína ok bið henja færa konúngu. Henn tók við eplíndu ok brá á sik krákuhömu, ok flýg svá til þess er henn kem þar sem konúnga er, ok sit á haugu eínni. Jötnudóttra lét þá falla eplíndu millum knjáa[15] konúngíndu[16]. Henn tók eplu þá ok þóttisk vita, hverju gegna mundi. Geíng nú heim af haugíndu ok till manna sinna, ok kom á fundu drottníngu, ok et þá eplu suma.[17]

12. Þat er nú at seígja, at drottnínga finn þat brátt, at henn mundi vera með börnu, ok fer því fram lángar stundur at henn eigi má ala barníndu.

13. Þá kem at því at Rerir skal fara í leiðángru eína til at friða löndu sína, einsok siðvenja er konúnga. Í þennari ferðu var þat til tíðenda, at Rerir tók sóttu ok síðan bönu ok ætlaða at sækja heim Óðin, – en þat þótta mörgum fýsilegt í þá tímu.

14. Nú fer inu sama fram um vanheilsu drottníngu, at hennj fær eigi alið barníndu, ok þessu fer fram sex vetrur[18] at henn hef þessa sóttu. Nú finn henn þat, at henn ekki muni leíngi lifa, ok bað nú at henja skyldi særa til barníndu. Ok var svá gert sem henn bað um. Þat var sveinbarna, ok sú sveina var mikil vöxtu þá er henn kom til, sem ván var at. Svá er sagt, at sveina sú kyssta mæðru sína, áðr en henn dó.

15. Sveinu þennari er nú nefna gefin ok er henn kölluð Völsúngr. Henn var konúnga yfir Húnalöndu eftir Reri feðru sína. Henn var snemma mikil ok sterk ok áræðufull um þat er þrekraunur þóttu í, ok körlumennska. Henn gerðisk ok in mesta hermanna ok var sigrusæl í orrustum þeim er henn átta í herförum.

16. Nú, þá er henn var alroskin at öldru orðin, þá send Hrímnir henngi dóttru sína, Hljóð[19], er fyrr er getið, þá er sú mæra fór með eplíndu til Reris, feðru Völsúngs. Nú geng henn at eiga henja, ok eru þöjr leíngi ásamt, ok eru góðar samförur þeijra. Þöjr áttu tíu sonur ok eina dóttru. In elsta sona þeijra hét Sigmundr, en Signý dóttra. Þöjr váru tvíburur, ok váru þöjr fremstar ok vænstar um allar hlutur barna Völsungs konúngu, ok váru þó allar börnurnar hengvar miklar fyr sér, sem leíngi hef uppi verið haft ok at ágætum gert, hversu Völsúngur hafa verið ofurkappsmönnur miklar ok lángt framfyr flestum er í fornsögum er getið, bæði um fróðleiku ok íþróttur ok allra hátta kappgirnu.

17. Svá er sagt at Völsúngr konúnga lét gera höllu eína ágæta ok með þennri[20] mátu, at eín eik eín[21] mikil stóð í hallíndu[22] ok limur trjáíndu með fögrum blómum stóð út um hölluræfur, en leggínd stóð niðrí hallíndu, ok þenn kölluðu þöjr Barnastokku.

 

3. kapítula:

Siggeirr fékk Signýjar Völsúngs dóttru

18. Siggeirr hef konúnga eín heitið. Henn réða fyr Gautlöndu. Henn var eín konúnga rík ok fjölmenn. Henn fór á fundu Völsúngs konúngu, ok bað Signýjar sér til handa. Þennari tölu tek konúnga vel ok svá sonur hengvar, en dóttrínd sjálf var þessa ófús, bið þó feðru sína ráða sem öðru því, er til hengvar tæki. En kóngíndu sýndisk þat ráð at gifta henja, ok var henn föstnuð Siggeiri konúngu.

19. En þá er þenn veisla ok ráðahaga skal takask, skal Siggeirr konúnga sækja veislíndu til Völsúngs konúngu. Konúnga sú bjóst við veislíndu eftir inum bestum faungum. Ok þá er veisla þenni var albúin, kómu þar mönnur þöjr er Völsúngr konúnga hafða boðið, ok svá boðmönnur Siggeirs konúngu, at nefndri dögu, ok hef Siggeir konúnga margar virðulegar mönnur með sér. Svá er sagt, at þar váru gervar miklar eldur eínar[23] eftir endilángri höllíndu, en nú stend þenn in mikla apalda er fyrr var nefnd í höllíndu miðri.

20. Nú er þess at geta, at þá er fólkur sátu þar við eldurnar at kveldu, at manneskja eín gekk inn í hallíndu. Er sú mannvera öllum ókunnug at sýnu. Henn hef slíka búníngu, at henn hef heklu eína flekkótta yfir sér. Henn var ok berfætt ok hafða knýtt línbrókum at beinu sér. Henn hafða eína sverðu í höndu, ok geíng at Barnastokkíndu, ok höttu hafða henn síða á höfðu. Henn var há mjök ok elduleg ok einsýn. Svá bregð henn sverðíndu ok stíng þenni í stokkíndu, svá at sverðínd sekk at hjöltum upp. Öllum mönnum féllust kveðjur vit mannveru þenna.

21. Þá tek henn til orða ok mælti: ”Sú, er sverðu þennari bregð úr stokkíndu, skal þiggja af mér þenna sömu sverðu at gjöfu, ok skal henn þá sjálf[24] þat sanna, at aldregi bar henn betri sverðu sér í höndu en þenni er. ”

22. Eftir þetta geíng sú in gamla manneskja út ór höllíndu, ok veit eíngi[25], hver henn er eða hvert vegu lægi hengvar.

23. Nú standa þöjr upp ok keppast á um at geta tekit sverðíndu, ok þyk sik sú best hafa er fyrst nái. Síðan geíngu til inar göfgustu mönnur fyrst, en þá hver af annarri. Eíngi kem sú til, er nái, því at eínga vegu bifast sverðínd er þöjr taka til. Nú kom til Sigmundr, sona Völsúngs konúngu, ok tók ok brá sverðíndu ór stokkíndu, ok var sem laus lægi fyr henngi. Þenna vápna sýndisk öllum svá góð, at eíngi manna þóttisk jafn góða sverðu séð hafa, ok býð Siggeirr henngi at fyr sverðíndu vega þrjáur jafnvægjur af gullu.

24. Sigmundr seígj: ”Þú mátta taka sverðu þenna eigi síður en ék, þar sem þenn stóð, ef þér sæmdi at bera, en nú færð þú þenna aldregi, er þenn kom áðr í mína höndu, þótt þú bjóði við alla þá gullu sem þú átt.”

25. Siggeirr konúnga reiddist við orður þessar ok þótta sér háðuglega svarat vera. En fyr því, at henngi var þannig varit, at henn var undirhyggjumanna eín mikil, þá læst henn nú sem henn alls ekki hirði um málu þenna, en þá sömu kveldu hugða henn á launur fyr þetta, – þöjr launur er síðar kómu fram.

 

4. kapítula:

 Siggeirr bauð heim Völsúngi konúngu

26. Nú er þat at seígja, at Siggeirr geíng í rekkju hjá Signýju þenna öftnu. En næstu dögu þaráeftir var veðra eín góð. Þá seígj Siggeirr konúnga, at henn vilji heim fara ok þess eigi bíða at vindur yxu eða sjávu ger ófæra. Ekki er þess getið at Völsúngr konúnga letti Siggeir þessa, eða sonur[26] hengvar, allra helst er henn sá at Siggeirr ekkert annað vildi en at fara frá veislíndu.

27. Nú mælta Signý vit feðru sína: ”Eigi vill ék á brott með Siggeiri, ok eigi ger huga mín hlæju með henngi[27], ok veit ék af framvísu minni ok kynfylgju várri, at af þennari ráðhögu sem er cken på avvisande av andveit etta, þöjr er sflestumlutur, orður ok hugtökur ok annað það sem er cken på avvisande av andstend oss mikil ófögnuða, ef eigi er skjótt brugðið þenni.”

28. ”Eigi skaltu þetta mæla, dóttra,” sagða henn, ”því þat er skömm eín mikil bæði henngi, ok svá oss, at brigða þessu við henja at saklausu, ok eigum vér þá eínga trúnöðu und henngi, né vináttu, ef þessu er brugðið, ok mun henn þá gjalda íllu oss, slíkt er henn má, ok sæm þat okkur ekki annað en at halda af várri höndu samkomulögu okkar.

29. Nú býst Sigggeirr konúnga til heimferðu. Ok áðr þöjr fóru frá boðíndu, þá bauð henn Völsúngi kónúngu, mágu sinni, til sín á Gautlöndu, ok sonum hengvar öllum með henngi á þriggja mánuða frestu ok allri þeirri liðu, sem henn vildi með sér hafa ok henngi væri til vegsemdu.

30. Vill nú Siggeirr konúnga gjalda í því, þat er á skorti brúðlaupugerðíndu fyr sökur þess, er henn ekki vildi eiga meir en eina nóttu þar, ok er slíkt ekki siða manna at gera svá. Nú heit Völsúngr konúnga ferðíndu ok at koma á nefndri dögu. Þá skiljast þöjr mágur tvæjr, ok fer Siggeirr konúnga heim með konu sína.

 

5. kapítula:

Frá svikum Siggeirs konúngu

31. Nú er at seígja frá Völsúngi konúngu ok sonum hengvar, at þöjr fara at ákveðinni stundu til Gautlöndu at boðu Siggeirs konúngu, mágu Völsúngs, ok hafa þöjr þrjár skipur ór löndu, ok allar vel skipaðar. Verða vel reiðfara ok koma skipum sínum við Gautlöndu, en þat var síðla öftnu.

32. En þá sömu öftnu kom Signý, dóttra Völsúngs konúngu, ok kall feðru sína á einmálu[28] ok bræðrur sínar, seígj nú vissu sína, ok ætlunu Siggeirs konúngu[29], at sú hef dreígið saman óvíga herju[30], – ”ok ætl henn at svíkja yðr. Nú bið ek yðr,” seígj henn, ”at þér fari þegar af[31] í yðar ríkju ok fái yðr liðu sem mesta, ok síðan fari hingað ok hefni yðar sjálfar[32], ok ekki gángi í ófæru, því at eigi missi þér svika af henngi, ef eigi taki þér þenna brögðu, sem ék bið yðr.”

33. Þá mælta Völsúngr konúnga: ”Þat munu allar þjóður at orðum gera, at ek mælta eina orðu óborin, ok streíngda ek þess heitu, at ek skylda sökum hræðslu hvárki flýja eldu né járnu, ok svá hef k enn gert hér til, ok hví munda ék eigi efna þat á gamallri öldru? Ok eigi skulu meyjur bregða sonum mínum í leikum, at þöjr hræðisk bönu sína, því at einhverri sinnu skal sérhver deyja, en dauðu sína má þá eíngi komast undan. Er þat ráða mín, at vér flýjum hvergi ok gerum af várri höndu sem hraustuligast. Ék hef barisk hundruðum sinnum, ok hef ék stundum haft meiri liðu, en stundum minni, ok hef ék jafnan sigru haft, ok eigi skal þat spyrjask, at ék flýji né oss friðu biðji.”

34. Nú græt Signý sárlega ok bað, at henn skyldi eigi koma til Siggeirs konúngu.

35. Völsúngr konúnga svar: ”Þú skalt at vísu fara heim til bóndu[33] þinnar ok vera samt henngi, hversu sem með oss fer.”

36. Nú geíng Signý heim, en þöjr hinar búa eftir um nóttíndu.

37. Ok um morginíndu, þegar er þenn dagar, þá bið Völsúngr konúnga upp standa allar sínar mönnur ok gánga á löndu ok búask til bardaga. Nú gánga þöjr á löndu upp allar mönnurnar alvápnaðar, ok er eigi lángt at bíða, áðr þar kem Siggeirr konúnga með alla sína herju, ok verð þar in harðasta orrusta með þeijm, ok eggj nú konúnga liðu sína til framgaungu sem harðligast, ok er svá sagt at Völsúngr konúnga ok sonur hengvar geíngu átta sinnum í gegnum fylkíngur Siggeirs konúngu um dagíndu ok höggva á tvæjr hendur. Ok er þöjr ætla enn svo at fara, þá fell Völsúngr konúnga í miðri fylkíngu sinni ok þar öll liða hengvar með henngi nema sonur hengvar tíju, því at miklu meiri ofreflu var í mótu þeijm en þöjr mættu við standa. Nú eru sonur hengvar allar teknar ok í böndur reknar ok í burtu leiddar.

38. Signý varð vör vit at feðra hengvar hefði verit drepin, en bræðrur hengvar höndum teknar ok til bönu ráðnar. Nú kall henn Siggeir konúngu á einmælu[34].

39. Nú mælta Signý: ”Þess vill ék biðja þik, at þú eigi láti svá skjótt drepa bræðrur mínar ok heldr láti þá setja í stokku, ok kem mér at því sem mælt er, att auga á unöðu, aðeins meðan á sér, ok því bið ék þeijm eigi leíngra, at ék ætla at mér muni ekki tjóa.”

40. Þá svar Siggeirr: ”Ær ertu kona, ok örvita, er þú bið bræðrum þínum meiri bölu en at þöjr séu höggnar, en þó skalk þat veita þér, því at þess betr þykj mér, er þöjr þola verra ok hafa leíngri kvölu til bönu.”

41. Nú læt henn svá gera sem Signý bauð, ok var tekin stokka eín mikil ok felld á fætur þeijm tíju bræðrum á einhverri stöðu í skógu eínni, ok sitja þöjr nú þar þá dögu alla til náttu[35]. En at miðri nóttu þennri kom þar ylgja eín gömul ór skógu at þeijm, þar sem þöjr sátu í stokkíndu. Þenn[36] var bæði mikil ok illileg. Þenni vart þat fyr, at þenn bít eina þeijra til bönu. Síðan át þenn þá bræðru upp alla. Eftir þat fór þenn á brott.

42. En eftir, um morginíndu, þá senda Signý mönnu eína til bræðra sinna, þá er henn trúða best, at vita, hvað títt séi. Ok henn seígj henngi, er henn kem aftr, at dauð sé ein þeijra bræðra. Signýju þótta þetta mikið, ef þöjr skulu svá allar fara, en henn mátta ekki duga þeijm.

43. Skjótt er þar frá at seígja. Níu nóttur í samt kom þenn in sama ylgja um miðnáttu ok et þar ejina þeijra senn til bönu, uns þöjr allar eru dauðar, nema Sigmundr, sem þá er ein bræðra eftir.

44. Ok nú, áðr tíunda nátta kem, send Signý trúnöðumönnu sína til Sigmundar, bræðru sinnar, ok selda í höndu henngi hunángu ok mælta, at henn skyldi þenni ríða á andlitu Sigmundar ok leggja í munnu henngi suma. Nú fer henn til Sigmundar ok ger sem henngi var boðið ok fór heim síðan.

45. Um nóttíndu eftir kem aftr þenn in sama ylgja at vöndu sinni ok ætlaða at bíta henja til bönu sem bræðrur hengvar. En nú dreg þenn veðríndu af henngi, þar sem hunángíndu var á riðið, ok sleikj andlitu hengvar allt með túngu sér ok rétt síðan túngíndu í munnu henngi. En henn læt sér óbilt verða ok beit í túngu ylgíndu. Ylgjínd bregð þá við fast ok hnykkj at sér hart ok rak fæturnar í stokkíndu, svá at þenn klofnaða öll í sundr, en Sigmundr hélt svá fast, at túngínd gekk ór ylgíndu upp í túngurótíndur, ok fékk þenn af því bönu. En þat er sagna sumra, at þenn in sama ylgja væri mæðra Siggeirs konúngu ok hafi henn brugðið á sik líku þennari, sökum tröllsköpu hengvar ok fjölkynngu.

 

6. kapítula:

Sigmundr drap allar sonur Siggeirs

46. Nú er Sigmundr laus orðin, en brotin stokkínd, ok hefst Sigmundr þar nú við í skógíndu. Enn send Signý at vita, hvað títt er eða hvárt Sigmundr sé enn við lífu. En er þöjr koma þá seígj henn þeijm af allri atburðu, hvé farið hafða með þeijm ok ylgjíndu. Nú fara þöjr heim og seígja Signýu, hvað títt séi. Fór henn nú ok hitt bræðru sína, ok taka þöjr þá ráðu, at henn ger þar eína jarðhýsu í skógíndu, ok fer því fram um hríðu, at Signý leyn henngi þar ok fær henngi þat, er henn þurfti at hafa. En Siggeir konúnga ætl hinsvegar, at þöjr séu allar dauðar, Völsúngurnar.

47. Siggeirr konúnga átti tvöjr[37] sonur við konu sinni, ok er frá því sagt, þá er in ellri sona hengvar er tíju vetra, at Signý send henja til Sigmundar, att henn skyldi veita henngi liðu, ef nú henn vildi nokkuð leita við at hefna feðru sinnar.

48. Nú fer sveinínd til skógíndu ok kem síðla öftnu til jarðhýsu Sigmundar, ok tek henn hóflega vel við sveinu ok mælta, at henn skyldi gera brauðu þeirra, ”ék mun sækja elduviðu,” – ok sel í höndu henngi mjölbelgju eína, en fer sjálf[38] at sækja viðíndu. Ok er henn kem aftr, þá hef sveinínd ekkert gert í brauðgerðíndu. Nú spyr Sigmundr hvárt búin sé brauðínd.

49. Sveinínd seígj: ”Eigi þorða ék at taka mjölbelgíndu, fyr því at þar lá nokkuð kykt í mjölíndu.”

50. Nú þykkist Sigmundr vita, at sveina þenna muni eigi vera svá huguð, at henn vilji henja með sér hafa.

51. Nú er þöjr systkynjurnar finnask, seígir Sigmundr, at henn þótti ekki mönnu at nær, þótt sveinínd væri hjá henngi.

52. Signý mælta: ”Tak þú henja þá ok drep henja. Eigi þarf henn þá leíngr at lifa.” Ok svá gerða henn.

53. Nú líð þenn vetra. Ok eijnni vetru síðar þá send Signý ina ýngri sonu sína á fundu Sigmundar, ok þarf þar eigi sögu um at leíngja, ok fór sem samt séi, at henn drap sveinu þenna at ráðu Signýar.

 

7.kapítula:

Upptökur Sinfjötla

54. Þess er nú við getið at einhverri sinnu, þá er Signý sat í skemmu sinni, at þar kom til hengvar seiðkona eín, fjölkunnig harla mjök.

55. Þá tal Signý við henja: ”Þat vill ék,” seígj henn, ”at við skipt hömum.” Seígj þá henn, seíðkonínd: ”Þú skal fá ráða.”

56. Ok nú ger henn svá at sínum brögðum, at þöjr skipta litum, ok sest seiðkonínd nú í rúmu Signýju at ráðu hengvar ok fer í rekkju hjá konúngu um kvöldíndu, ok ekki finn henn, at eigi sé Signý hjá henngi.

57. Nú er þat frá Signýju at seígja, at henn fer till jarðhýsu bræðru sinnar ok bið henja veita sér herbergju um nóttíndu, ”því at ek hef villst á skógíndu úti, ok veit eigi hvar ék fer.”

58. Henn svaraða beiðnu hengvar á þá vegu, at henn eigi vildi synja henngi vistu, eínni konu eínni[39], ok mætti henn þar vísst vera, – þóttist ok vita at eigi mundi henn svá launa henngi beinu góða með at ljóstra upp um henja.[40] Nú fer komukonínd í herbergju til Sigmundar, ok setjast þöjr til mötu. Sigmundi varð oft litið til hengvar ok líst konínd vera væn ok fríð. En er þöjr eru mettar orðnar[41], þá seígj Sigmundr henngi, att henn vill, at þöjr hafi eína rekkju saman um nóttíndu. Ok er því eínga vegu illa tekið, ok legg henn þá henja hjá sér þrjáur[42] nætur[43] samt. Eftir þat fer Signý heim ok hitt seiðkoníndu ok bað, at þöjr skipti aftr litum, ok svá ger henn.

59. Ok er fram liðu stundur, fæð Signý sveinbörnu eína. Sú sveina var Sinfjötli kölluð. Ok er henn vex upp, er henn bæði mikil ok sterk ok væn at álitu[44] ok mjök í ættu Völsúnga, ok er henn eigi allra tíu vetra, er Signý send henja í jarðhúsíndu til Sigmundar.

60. Henn hafða þá raunu gert við inar fyrri sunur sínar, áðr henn senda þöjr til Sigmundar, at henn saumaða kyrtlu at höndum þeijm með holdu ok skinnu. Þöjr þoldu ílla ok kriktu um. Ok svá gerða henn ok við Sinfjötla. En henn brást ekki við. Signý fló henju þá af kyrtlíndu, svá at skinnínd fylgdi ermunum, ok kvað sveini mundu sárt við verða. – En henn svar: ”Lítið mundi slíkt sárt þykkja Völsúnga eínni.”

61. Ok nú kem sveinínd til Sigmundar. Þá bað Sigmundr henja knoða ór mjölu þeijra, en sjálf[45] vill henn sækja þeijm elduviðu, fær í höndu henngi belgju eína. Síðan fer henn at viðíndu. Ok er henn kom aftr, þá hafða Sinfjötli lokið at baka.

62. Þá spurða Sigmundr, ef henn hafi fundið nokkuð í mjölíndu.

63. ”Eigi er mér grunlaust,” svarða henn, ”at eigi hafi í verið nokkuð kykt í mjölíndu, fyrst þá er ék tók at knoða, ok hér hef ék meðknoðað þat er í var.”

64. Þá mælta Sigmundr ok hló við: ”Eigi get ék þik hafa kveldmötu af þennari brauðu, því at þar hef þú knoðað með í ina verstu eitruormu.”

65. Sigmundr var svá mikil[46] fyr sér, at henn mátti eta eitru, svá at henja ekki skaðaða, en Sinfjötla hlýddi þat, at eitra kæmi utan á henja, en eigi hlýddi henngi at eta þenna eða drekka.

 

8. kapítula:

 Völsúnga Hefnínga

66. Þat er nú at seígja, at Sigmundi þykj Sinfjötli of úng til hefnda með sér ok vill nú fyrst venja henja við nokkra harðræðu. Fara nú um sumrum víða um skóga ok drepa mönnur sér til fjéu. Sigmundi þykj Sinfjötli mjök í ættu Völsúnga, ok þó hyggj hennj, att sveina sú sé sona Siggeirs konúngu, ok hyggj henja hafa íllsku feðru sinnar, en kapphreystu Völsúnga, ok ætl henja alls eigi mjök frændrækna[47] vera, því at henn minn oft Sigmund á sínar hörmur, ok eggj henja mjök at drepa Siggeir konúngu.

67. Nú er þat einhverri sinnu, at þöjr fara enn á skógíndu at afla sér féu, ok finna þá húsu eína, ok í húsíndu mönnur tvöjr[49] sofandi með digrum gullhríngjum. Þöjr höfðu orðið fyr ósköpum, því at úlfahömur eínar heíngju í húsíndu yfir þeijm. Ina tíjunda hverja dægru máttu þöjr komast ór hömunum. Þöjr váru konúngasonur. Þöjr Sigmundr ok Sinfjötli fóru nú í hömurnar ok máttu eigi ór komast, ok fylgdi þenn náttúra hömunum sem áðr var, létu ok vargaröddu. Þöjr skildu báður[50] raddíndu

68. Nú leggjast þöjr enn á merkur, ok fer þá sína leið hvár þeijra. Þöjr gera þá sáttmálu með sér, at þörj skulu til hætta þótt sjö mönnur sé við at eiga, en eigi fleiri, en sú þeijra muni láta úlfuröddu, er yrði fyr ófriðu. “Bregðum nú eigi af þessu,” seígj Sigmundr, “því at þú ert úngmenna in mesta, ok of áræðisfull. Munu margar mennur[51] gott hyggja til at veiða þik.”

69. Nú fer sína leið hvár þeijra. Ok er þöjr váru skildar að, finn Sigmundr sjö mönnur ok læt vörguröddu. Ok er Sinfjötli heyr þat, fer henn til þegar ok drep alla.

70. Þöjr skiljask enn. Ok er Sinfjötli hef eigi leíngi farið um skógíndu, finn henn ellefu mönnur ok berst við þöjr, ok fer svá at henn drep þöjr allar. Henn verð ok sár mjök, fer undir eik eína ok hvílisk þar. Eigi beið henn Sigmundar leíngi, ok fara báður[52] samt um tímu nokkra.

71. Henn mælta til Sigmundar: Þú átt liðu til at drepa sjö mennur, en ék em barna eín at öldru hjá þér, ok kvadda ék eigi liðu at drepa ellefu mennur!”

72. Sigmundr hleyp þá at henngi svá hart, at henn stakar við ok fell. Sigmundr bít í barkíndu framan. Þá dögu máttu þöjr eigi komask ór úlfahömunum. Sigmundr legg henja nú á böku sér ok ber heim í skálíndu, ok sat henn yfir henngi, en bað tröllur taka úlfhömurnar.

73. Sigmundr sér eína dögu, hvar hreysiköttur[53] tvæjr váru, ok bít önnur í barkíndu hinnar, ok rann þenn til skógu ok hef eína blöðu ok fær yfir sáríndu, ok sprett þá upp hreysikattínd heil. Sigmundr geíng út ok sér, hvar hrefna eín flýg með blaðíndu ok færði henngi. Henn dreg svá þetta yfir sárur Sinfjötla, en henn sú sama sprett upp þegar heil, einsok henn aldri hefði sár verit.

74. Eftir þat far þöjr til jarðhúsu ok eru þar, til þess er þöjr skyldu fara ór úlfhömunum. Þá taka þöjr hömurnar ok brenna í eldu ok báðu eíngum at meinum verða. En í þeijm ósköpum, áðr ór fóru,[54] unnu þöjr margar frægðuverkur í ríkju Siggeirs konúngu. Ok er Sinfjötli er frumvaxta, þá þykkisk Sigmundr hafa reynt henja mjök.

75. Nú líð eigi lángt, áðr at Sigmundr vill leita til feðruhefnda, ef svá vildi takast. Ok nú fara þöjr í brott frá jarðhúsíndu einhverja dögu ok koma at bæju Siggeirs konúngu síð um öftnu ok gánga inn í forstofu, þá er var fyr höllíndu, en þar váru inni ölkerjur, ok leynask þar. Drottníng[55] veit nú, hvar þöjr eru, ok vill hitta þöjr. Ok er þöjr finnask, gera þöjr þá ráðu, at þöjr Sigmundr leituðu til feðruhefnda, þá er náttaði.

76. Þöjr Signý ok konúngr eiga tvæjr[56] börnur úngar at öldru. Þöjr leika sér á gólfíndu at gullum eínum ok renna þeijm eftir gólfu hallíndu ok hlaupa eftir þeijm. Eín gulluhringa hrýt utar í húsíndu, þar sem þöjr Sigmundr eru, en sveinínd hleyp eftir at leita hringíndu. Nú sér henn, hvar sitja tvæjr mönnur miklar ok grimmilegar ok hafa síðar hjálmur ok hvítar brynjur. Nú hleyp henn inn í hallíndu innar fyr feðru sína ok seígj henngi, hvað henn hef séð. Nú grunar konúnga, at vera munu svikur við henja.

77. Signý heyr nú, hvað þöjr seígja. Henn stend upp, tek börnurnar[57] báðar ok fer utar í forstofíndu til þeijra Sigmundar ok Sinfjötla ok mælta, at þöjr skildu þat vita, at börnurnar hefðu sagt til þeijra. – “ok ræð ék ykkr, at þið drepið þöjr.”

78. Sigmundr seígj: “Eigi vill ék drepa börnur þínar þótt þöjr hafi sagt til mín.”

79. En Sinfjötli lét sér ekki feilast ok bregð sverðu ok drep hvár tveggja barníndu ok kast þeijm innar í höllíndu fram fyr Siggeir konúngu.

80. Konúngr stend nú upp ok heit á mennur sínar at taka þöjr mönnur sem leynst höfðu í forstofíndu um kveldíndu. Nú hlaupa mennur utar þángað ok vilja höndla þöjr, en þöjr verja sik vel ok dreíngjulega, ok þykkist þá sú mannanna verst hafa leíngi, er næst þeijm er. Ok um síðir verða þöjr ofurliðu bornar ok verða handteknar ok því næst í böndur reknar ok í fjötrur settar, ok sitj þöjr þar þá nóttu alla.

81. Nú hygg konúngr þat fyr sér, hverja dauðu henn skuli fá þeijm, þá er leíngst kenndi. Ok er morgina kom, þá læt konúngr haugu mikla gera úr grjótu ok tyrfu. Ok er þessi hauga er ger, þá lét henn setja hellu eína mikla í miðja haugíndu, svá at önnur jaðra hellíndu horfði upp, en hin niðr. Þenn var svá mikil þenna hella, att þenn tók tveggja vegna, svá at eigi mátti komask hjá þenni. Nú læt henn taka þöjr Sigmund ok SinfjötlA ok setja í haugíndu sínu meígin hvára þeijra, fyr því at henngi þótti þeijm þat verra at vera eigi báðum saman, en þó meiga heyra hvár í hinum.

82. Ok er þöjr váru at tyrfa haugíndu, þá kem Signý þar at ok hef hálmu í föðmu sér ok kast þenni í haugíndu til Sinfjötla ok bið þrælurnar leyna konúngu þessa. Þöjr jáa því, ok er þá lokið aftr haugíndu.

83. Ok er nátta tek, þá mælta Sinfjötli til Sigmundar: “Ekki ætla ék okkr mötu skorta um hríðu nokkra. Hér hef drottnínga kastat fleskju inn í haugíndu ok vafið hálmu utan um.”

84. Ok enn þreifða henn um fleskíndu ok finn, at þar var í stúngið sverðu Sigmundar, ok kennda at hjöltunum, er myrkt var í haugíndu, ok seígj Sigmundi. Þöjr fagna því báður[58]. Nú skýt Sinfjötli blóðreflíndu fyr ofan hellíndu ok dreg. Sverðínd bít hellíndu. Sigmundr tek nú blóðreflíndu, ok ristu nú þöjr báður milli sín hellíndu ok létta eigi, fyrr en lokit er at rista, sem kveðið er:

Ristu af megnu / mikla hellu / Sigmundr hjörvi / ok Sinfjötli.

85. Ok nú eru þöjr lausar báður saman í haugíndu ok rista bæði grjótu ok járnu ok komast svá ór haugíndu. Þöjr gánga nú heim till hallíndu. Eru mönnur þá í svefnu allar. Þöjr bera viður at hallíndu ok leggja eld í viðurnar, en þöjr vakna við gufíndu, er inni eru, ok þat, at höllínd öll logar yfir þeijm.

86. Konúnga spyr, hver eldur þæjr gerði.

87. “Hér eru við, ék, Sigmundr, ok Sinfjötli, systrusona mín,” sagða Sigmundr, “ok ætla við nú, at þat skuli þú vita, at eigi eru allar Völsúngur dauðar.”

88. Henn bið nú systru sína út at gánga ok þiggja af henngi góðar metorður ok mikla sómu ok vill svá bæta henngi sínar hörmur.

89. En Signý svar: “Nú skaltu vita, hvárt ék hef munað Siggeiri konúngu drápu Völsúngs konúngu. Ék lét drepa börnur okkar, er mér þótti of seinar til várra[59] feðruhefnda, ok ék fór í skógu til þín í völulíku, ok er Sinfjötli okkar sona. Hef henn af því mikla köppu, at henn er bæði sonusona ok dóttrusona Völsúngs konúngu, feðru okkar,[60]. Hef ék þar til unnið allar hlutur, at Siggeir konúnga skyldi bönu fá. Hef ék svá mikið unnið til at fram kæmist hefnínd, at mér er með eíngum kostum unnt at lifa. Skal ék nú deyja með Siggeiri konúngu, lostug, þótt ék henja nauðug átta.”

90. Síðan kyssta henn Sigmund, bræðru sína, ok Sinfjötla, sonu sína, ok gekk inn í eldíndu ok bað þöjr vel fara. Síðan fékk henn þar bönu með Siggeiri konúngu ok allri hirðu sinni.

91. Þöjr frændr fá sér liður ok skipur, ok heldr Sigmundr til ættleifðu sinnar ok rek ór löndu þá konúngu, er þar hafði í sest eftir Völsúngu konúngu. Sigmundr gerisk nú rík konúnga ok ágæt, vitr ok stórráðug. Henn átti þá konu, er Borghildr hét. Þöjr áttu tvæjr sonur. Hét eijn Helgi, en hin Hámundr.

92. Ok er Helgi var fædd, kómu nornur ok veittu henngi formálu ok mæltu, at henn skyldi allra konúnga frægust verða. Sigmundr var þá nýkomin[61] ór orrustu ok gekk með eínni lauku á mótu sonu sinni, ok þar með gef henn Helga nöfnu… ok nafnfestu,… ok bað henja vel fremjast ok verða í ættu Völsúnga. ….

 

Eftirtala/Eftirmál

 Þannig, að nokkrum orðum slepptum, enda ék “formálu” Völsúngasögu, sem síðan tek, í sömu öndu, til Helga Hundíngjabönu, sverðasmíðu Regins, Sigurðar Fáfnisbönu, Brynhildar ok rúnatölu hengvar, Guðrúnar konu Sigurðar, drápu Gjúkúnga, hefndu Guðrúnar, ok eitt ok annað annað…. / R.F. 

 

Smellur/hlekkjur:

 

 

Neðanmálugreinar:

 

[1] Orðínd ”manna” þýð á stundum ”karlmanna”, á stundum hvort heldur er, karlmanna eða kvenmanna, eða þá hána eða einhver mannvera önnur. Hér í þennari kontextu er skilið að Sigi er af raunkynju körlu þar eð þess er getið að henn sé (Óðins)sona.

 

[2] Nafnorður eru samnefnur eða sérnefnur. Samnefnur eru allar af samkynju ok beygjast nær alltaf skv. reglulegri samkynjubeygíngu. Sérnefnur beygjast einsok í núíslensku, nema þörj hafi verið meðvitað samkynjaðar á einhverja mátu. Nefnu Óðins má t.d. samkynja með því að t.d. leggja til nafníndu “a” endíngu eína: Óðinn verð Óðina, ok svo í styttíngu > Óðna (í aukaföllu: – Óðnu). Eða jafnvel mætti samkynja nafníndu hér með “ja”: ÓðinjaÓðinju. Rúnar myndi verða > RúnaraRúnöru, eða kanski >RúnaRúnu. Sigi > SigaSigu; Skaði > SkaðaSköðu; Völsúngi > VölsúngaVölsúngu. Nafna eín eigin er mörgum viðkvæm mála. Hér er þetta því ekki gert, en bent er á möguleiku þessa sé vilja einhver fyr höndu at gera slíkt.

 

[3] Með því að nota orðíndu ”karlmanna” hér í staðíndu fyr ”manna”, er þar með upplýst um at Skaði er af karlkynju. Hefði þessu verið öfugt varið, hefði ”kvennmanna” brúkast.

 

[4] Henn, kynhlutlaus persónufornefna í mannverumyndu (beygíng: henn – henja – henngi – hengvar | þöjr – þöjr – þeijm – þeijra). Vel hefði mátt nota ”hann” hérna til að benda á að Skaði væri karlmanna eín. Þat er auðvitað ekkert að því að vera karla (eða þá kona, eða eittvað annað), ok stundum mikilvægt að raunkynjan sé augljós, – en hér notum við konsekvent kynhlutlausu persónufornefnurnar þegar eíngin slík sérstök ástæða fyrirligg. Þetta er ein meginvalkosta í kynhlutlausri brúku senníslensku. Önnur valkosta í textu sem þennari er að nota kynjuðu persónufornöfnurnar (án þess þó að þöjr stýri föllum ok kynjum annarra orða) nema þegar sérstök ástæða er til að ekki ljóstra upp um raunkynju. At þenn valkosta ekki sé valin hér, hef með þat att gera at við viljum lansera kynhlutleysu senníslenskíndu maximalt. Gera orðumyndurnar tamar fólkum (= mönnum = mönum).

 

[5] Hér leyfa við kvenkynjumyndu lýsínguorða í núíslensku að gilda sem samkynjumynda, ok nota ekki sem annars sérstakar kynhlutlausar nýmyndunur (með viðskeytum sem “þ”/”þé”. Sjá lokanótu **** að Corpus Hermeticum, tekstaprufu 1).

 

[6] Karlar sem konur ok aðrar, þ.e. fólkur. Hér má líka seígja “mann” (<maður) eða “man” (<man).

[7] Frumtextínd seígj hér ”þræl”, en í senníslensku má greina milli ”mannþrælu” ok ”kvenþrælu” þegar þess kann at þurfa vegna kontextu í sagíndu. ”Þræla” get þýtt mannþræla, eða kvenþræla (ambátta), eða verið kynhlutlaus í merkíngu.

 

[8] Hér væri hægt að sérstaklega vekja athyglu á því at í þennari veiðu séu einmitt körlur að verku, gegnum að nota persónufornefníndu ”þeijr”. Ég dæmi þó at hér sé eigi ástæða til að leggja áherslu á þetta, heldur sé raunkynja persónanna, vissulega vituð, kunn, en eíngavegu í fókusu. Þess vegna er alveg frítt fram, ok reyndar æskilegt, at heldur brúka kynhlutlausu persónufornefníndu. Klárheit ok samheíngja kann á stundum að krefja þess að raunkynja persóna í sagíndu eða framfærslu einhverri sér vituð, þekkt, en þegar því vel hef verið áorkað, er eíngin ástæða til að halda áfram með kynjugreiníngíndu í textíndu eða talíndu. Þenn er óviðkomandi. Ok ef það svo skipt málu fyr lesenda eða þeijm sem á heyra, fylgja þöjr þessu upp í skilníngu þennri sem þöjr sjálfar leggja í kynhlutlausu persónufornefnurnar.

[9] Hér má seígja “öftnu”: aftana > aftna – öftnu | öftnur – öftnum – aftna. En líka, ef fólka svo vill: aftana – aftönu | aftönur – aftönum – aftanna.

 

[10] Við nota hér kynhlutlausu persónufornefníndu, “henngi” (henn – henja – henngi – hengvar), þar eð kynja manníndu hér ekki virðist neinum málum skipta.

 

[11] Hér má stytta “göfuga” til “göfga”, með s.k. atkvæðastyttíngu.

 

[12] Þetta er mannverumynda ábendíngufornefníndu ”sá” >”” (beygíng: sú – þá – þeirri – þeijrar | þöjr – þöjr – þeijm – þeijra). Hlutverumynda er eins í fleirtölu en beygist svo í eintölu: þenn – þá – þennri – þennrar. Þá myndu má einnig nota um mannverur, en er aðallega notuð um dauðar hlutur, orður ok hugtökur ok þvílíkar fyrirbrigður. Notkuna mannverumyndu eykur á kvenleiku senníslenskíndu, notkuna hlutverumynda eykur hinnar vegu á kynhlutleysu túngíndu. Valfrjálst er hvernig fólka vill haga þessu.

 

[13] Ok væntanlega einnig mæðru 😉 Nótera þenn senníslenska nýorðu sem er “fæðra” er samspil með “burða” ok tek til þennrar sem fæð. Bæði “feðra” ok “mæðra” get því verið fæðra eín, ok “fæðra” því kynhlutlaus. Til aðgreiningu mætti þá brúka “mannfæðra” ok “kvennfæðra”.

gamalt﷽﷽﷽st Sigi mann evá kem htti þspil með ”n – konum – kona/kvennam n

[14] Vel mætti seígja ”þeijr” hér, en þó er alveg jafn rétt að seígja ”þöjr”, ef nú ekki karlkynínd er sérstaklega viðkomandi, ætluð eða af mikilli vægu, hvað varðar einmitt öfundumönnur Siga. Mun hver ok eín talenda senníslensku hafa þetta allt eftir sinni höfðu ok hjörtu. Nótera ber að brúka persónufornefníndu ”þeijr” eða ”þæjr” stýra ekki föllum eða kynjum nafnorða ok lýsínguorða í senníslensku. Að nota þöjr (þ.e. hann | þeijr / hún | þæjr) mun á stundum valda vissri skrítileiku í senníslensku, ef talenda kem frá núíslensku. Af þeijm sökum eiga ”þeijr” ok ”þæjr” líklega örlögur þöjr eínar, að með tíðu ok tímu deyja út.

 

[15] Eða, samkvæmt annarri orðaafbrigðu, “knjéa” ( af “kné” / “knéa”).

 

[16] Orðaafbrigða eín hér er ”kóngíndu”.

 

[17]Óklárt hvað við er átt. Frumtexta seígj: “… ok etr þat epli sumt.” Kanski má skilja þetta sem “et eplíndu að hlutu til (en ekki alla)”, eða, vegna kontextíndu: “… hlutar þenna eplu (með hennji),” þ.e. ”eta þöjr eplíndu tilsamans”. Eða svo var það bara hún eða bara hann sem át af eplíndu.

 

[18] Orðmyndana þennarar orðu er skv. reglu eínni um hvernig orður með stofnlæga ”r”-u myndast: vetur > vetra – vetru | vetrur – vetrum – vetra.

 

[19] Frumtexta hef nöfnu þenna á þá lundu, ok er þenn af hvorugkynju. Hér mætti samkynja nafníndu Hrímnis dóttru ok kalla hennja ”Hljóðu”, ok finns mér eiginlega betur á því fara.

 

[20] Þetta er hlutverumynda ábendíngufornafníndu ””.

 

[21] Í senníslensku er tvöföld óákveðna leyfileg ef, ok þar sem, vel þykj á því fara.

 

[22] Hér hef ék þetta sem “höllínd – höllíndu”. En betra væri kanski með “hallínd – hallíndu”: (höll-ø) > halla – höllu | höllur – höllum – halla || hallínd – hallíndu. En sérhver hef þetta sem henn vill. Hér hef ék þetta stundum sí (með “a”) ok á stundum svona (með “ö”).

 

[23] Í senníslensku er ekkert því til fyrirstöðu at mönnur noti sérstæða óákveðna greinu í fleirtölu framfyr eða bakvið orðu. Á stundum er það fallegt ok veit fyllíngu.

 

[24] Óákveðna fornefnan ”sjálf” tek myndu sína í 3. persónu frá kvenkynjumyndu núíslensku. Í fyrstu ok annari persónu finnst nýmynduð ok alls kynhlutlaus samkynjuforma at taka til brúku: ”sjálfug”/”sjálfg” með beygíngu í aukaföllum eintölu: sjálfga sjáfgrisjálfgrar, ok í fleirtölu: sjálfgarsjálfgarsjálfgumsjálfgra. Ef fólkur svo vilja, ok velja, er auðvitað alveg valfrálst að brúka þenna orðumyndu líka í 3. persónu ”… ok skal henn þá sjálfug þat sanna, at ….” Eíngin nauðsynja til þessa, en það mundi vera dulítið meira kynhlutlaust at gera svo.

 

[25] Þetta er kynhlutlaus mannverumynda af fornefníndu “eingin”, ok brúkast einnig í hvorukynjusamkyníndu.

 

[26] Orðurnar ”synur” ok ”sunur” eru orðaafbrigður hér að velja.

 

[27] Í hugu sér finn Signý bara ógleðu gagnvart Siggeiri: Í frumtextu: ”… ok eigi ger hugr minn hlæja við honum,…” Ék leyfi mér hér at skapa nafnorðíndu hlæja – hlæju | hlæjur – hlæjum – hlæja.

 

[28] Eða ”einmælu”.

[29] Í frumtextíndu: ”…seg nú ætlan sína ok Siggeirs konungs, at …” Mætti þá af því álykta að Signý væri með um áformur þessar, sem henn þó auðvitað ekki er.

 

[30] Eða “heru”: her-ø / her-a / her-j-a – her-u / her-j-u.

 

[31] Völsúngasaga er forntexta ok hér leyft at halda fyrnsku sinni. Í nútímamálu myndi hér standa ”aftur”.

 

[32] Eða ”sjálfgar”.

 

[33] Með annarri orðaafbrigðu ”búöndu”.

 

[34] Eða ”einmálu”.

 

[35] Eða ”nóttu”.

 

[36] Þetta er hlutverumynda kynhlutlausu persónufornefníndu “sú” > “þenn”. Beygíngínd: þenn – þenna – þenni – þennar | þöjr – þöjr – þeijm – þeijra. Ylgínd, þ.e. úlfinjínd, er dýra ok ekki manneskja, ok því eðlilegt at nytja hlutverumyndu hér. En hinnar vegu mætti þó vel nota mannverumyndu, þar eð hér er líklega um úlfuhömu fjölkynngrar mannveru að ræða, einsok brátt mun ok nefnt verða. En þess er þó að gæta, at hlutverumyndur er ávallt frjálst at nota um mannverur, en helst ekki öfugt, mannverumyndur um hlutveru.

 

[37] Þetta er nýmynduð kynhlutlaus töluorða. Má annars vel nota ”tvæjr” hér, mun líklega mörgum sýnast. Samkynjumynda fyrstu fimm tölurðanna eru: eíjn – tvöjr – þrjáur – fjórur – fimm. Valfrjálst er at nota slíkar samkynjumyndur sem hliðstæðar nafnorðum (þar sem annars kvenkynjumynda núíslensku er gángbær), en skylt, eða best, að nytja þæjr þá er þæjr eru hliðstæðar fornöfnum kynhlutlausum. Þannig: “Þöjr voru fjórur sem báðu sik fam...”, en hinnar vegu, “Tvæjr körlur váru úti á túnu at grafa skurðu...”

 

[38] Eða ”sjálfug”/ ”sjálfg” skv. því sem áðr er sagt.

 

[39] Legg merkju til þennarar tvöföldu óákveðnu, sem leyfð er ok valfrjáls þeijm sem finn það fallegt (í vissum kríngustæðum). Oftast mun svo ekki vera.

 

[40] Þenni svara GuðmundaR er góð dæma þess að oft er ljósara og jafnvel fallegra með ”hann” ok ”hún” í lýsíngu svona díalóga. Auðvitað má alltaf koma framhjá slíkum vandkvæðum með hjálp umskrifana. Frumtextínd hef svöru SigmundaR svona: Hann mælti, at hún skyldi þar vera, ok vildi eigi synja henni vistar, einni konu, ok þóttist vita, at eigi mundi hún svá launa honum góðan beina at segja til hans.

 

[41] Eða “orðinþ” með kynhlutlausri nýmyndunu.

 

[42] Eða ”þrjár” ef fólka ekki vill nota þenna nýyrðu.

 

[43] Orðaafrigður eru “náttur” ok “nóttur” en “nætur” er óneitanlega fallegra. Vandkvæða er þó að þenn fleirtölumynda er án beinnar samböndu við eintölíndu í senníslensku í reglulegri beygíngu þennar.

 

[44] Með sérstökum samkynjumyndum: ….mikilþ ok sterkþ ok vænþ at álitu….

[45] Með kynhlutlausri nýorðu: sjálfug.

 

[46] Eða, kynhlutlaust, mikilþ(é).

 

[47] Með kynhlutleysu: frændrækinþ.

[48] Eín afbrigða varðandi orðumyndu fleirtölíndu hér er “mennur”. Skv reglu eínni í senníslensku má mynda nefniföllu fleirtölu beint útfrá þennari í núíslensku, enda þótt það ekki fylgji organískt útfrá eintölu senníslensku. Hér menn > mennur. Þótt “e”-hljóðínd ekki eigi sér tilveru í eintölumyndu orðíndu, er þenn t.d. til í sagnorðíndu “menna” ok í samansettum nafnorðum svo sem “fjölmenni”. – Hvárt fólka notar mönnur eða mennur hér er spurníng um eigin vilju ok völu. En þetta gild hinnar vegu ekki um fleirtölumyndur svo sem “karlar”, sökum þess at “a”-hljóðínd varpast til “ö” í nágrennu fleirtöluendíngíndu “-ur”.

 

[49] Ekki er skylt í senníslensku at nota samkynjumyndir töluorða með nafnorðum, mætti þanni vel nytja “tvæjr” hér. Þó kem samkynjumyndínd til brúku hér, mest til at koma þenni á framfæru. Skylt er hinsvegar, fyr tilstillu kynhlutleysu, að nota samkynjumyndur töluorða með kynhlutlausum fornefnum.

 

[50] Dæma um kynhlutlausa nýorðu innan flokku fornefna.

 

[51] Eín afbrigða varðandi orðumyndu fleirtölíndu hér er “mennur”. Skv reglu eínni í senníslensku má mynda nefniföllu fleirtölu beint útfrá þennari í núíslensku, enda þótt það ekki fylgji organískt útfrá eintölu senníslensku. Hér menn > mennur. Þótt “e”-hljóðínd ekki eigi sér tilveru í eintölumyndu orðíndu, er þenn t.d. til í sagnorðíndu “menna” ok í samansettum nafnorðum svo sem “fjölmenni”. – Hvárt fólka notar mönnur eða mennur hér er spurníng um eigin vilju ok völu. En þetta gild hinnar vegu ekki um fleirtölumyndur svo sem “karlar”, sökum þess at “a”-hljóðínd varpast til “ö” í nágrennu fleirtöluendíngíndu “-ur”.

 

[52] Sumar, reyndar öfáar fornefnur hafa nýskapaðar samkynjumyndur. Þetta er eín þeijra (báðir), ok notast einúngis með samkynjuðum fornöfnum öðrum. T.d “Þöjr fóru svo samt nokkra tímu.”; “Þöjr fögnuðu þessu báður.” En ekki með nafnorðum: “Henn tók börnurnar báðar til sín.”

 

[53] Orðaafbrigða er hér “hreysikettur”, þótt “hreysiköttur” sé líklegra fallegra.

 

[54] Til skilnínguauku hef ék fært inn orðurnar millum kommanna.

 

[55] Eða “drottnínga”. Hér hafa við haft orðíndu endíngusnauða.

 

[56] Hér má skrifa “tvöjr” (þ.e. sérstaka samkynjumyndu) ef fólka svo vill.

 

[57] Valfrjálst er að í staðíndu nota hér aðra afbrigðu ákveðinnar greinu: -índ – -índu | -índur – índa, þannig barníndur.

 

[58] Samkynjuð fornefna. Beygínga (finnst bara í fleirtölu): báður – báður – báðum – beggja.

 

[59] Ék lagði inn “vára” til aukinnar skilníngu.

 

[60] Ék lagði inn “feðru okkar” til aukinnar augljósu.

 

[61] Með kynhlutlausri fornefnu: nýkominþ