Fyrir heilbrigt túngumál >>Pro lingua sana!<<

[Nýdagsett 2019.08.17]

Túngumál eru ekki bara hljóð, orð og málfræði. Málið er hluti af sérkennum okkar, menningararfi og heimssýni, og ræður í miklu hvernig við metum hvert annað og hver við erum. Íslenskt túngumál er gott á fjölmörg máti, og fallegt, en þó ekki alveg heilbrigt, hvorki fyrir þau karlmenni né þau kvenmenni sem það tala. Það er, eins og ritstjórn Knúz (2013) bendir á, ekki bara við sjálf sem tölum þetta mál okkar, það er ekki síður málið sem talar okkur!

Túngumál íslendínga hefur inbyggt í sér ýmis mekanismi sem gegnumgángandi niðra kvenverið hjá okkur, og jafn gegnumgángandi hreykja karlverinu. Ekki er gott að vera kúgað af því máli sem hefur fóstrað hug eins, og sem man ekki kemst hjá að tala, hugsa og eiga tilfinníngi sín í. Ekki er gott að heldur að vera af málinu haldið uppi á herskyldi einhverju, sett á skýhátt stól, hásæti, sem gerir eitt stærra og meira og klókara og mikilvægara (frá eigin sjónarhóli relatíft hinu verinu, kvenverinu) en það raunverulega er. Í báðum þessum tilfellum firrist mannverið, og þess innri ”societas” klýfst og spillist. Við uppskerum niðurlægíngi og fyrirlitníngi, skömm og hrokafylli, undirgildi og yfirgildi í mannverinu miđju, og það barátti andstæðanna og félagslega og sálræna og uppeldislega vanferði sem því fylgir. Mannverið er þegar öllu er á botnið hvolft, bæði kvenveri og karlveri, og raskist hið gagnkvæma virðingið milli þeirra, eða sjálfsvirðingi annaðs þeirra eða hins, þá er mannverið skaðaskotið, siðgæðislega, og líður, má hugsa sér, skort í sönnu lífsgleði og ástúði, umhyggjusemi, góðsemi, jafnvel í skynsemi, innri fegri, og öðru því sem gerir mannverið að því háveri sem það eiginlega og í kjarni sér er. Meira eða minna vanskapað verður það þá, að einhverju leiti óskepi eitthvert eða óveri, sem vanvirðir sannveri sitt og í raun pínir sjálft sig, – og þetta er það firringarástand sem við búum við í dag. Auðvitað á sér þetta ekki bara málaleg rök, heldur bottnar það í sögulegum ástæðum og tilvistarkríngumstæðum mannverisins í heiminu.

BILD SOCIETAS

Mál okkar á þó hlut að þessu ástandi. Ég hef því leitast við að framskapa íslenskt einkynsmál, þar sem karlkyninu, og reyndar kvenkyninu líka, er einfaldlega vísað á brott málfræðilega. En þar með er ekki sagt að algerlega kynhlutlaust mál sé afurð þess viðleitnis. Lángt frá því! Kynhroki býr ekki bara í málinu, og kynhroki málsins liggur ekki bara í málfræðilegum kynjum þess.

Það er vissulega ekkert einfalt mál að aga hug sitt til að breita þannig málfari sínu, en þó má það sýna sig ennþá erfiðara að lyfta á brott karllægum máladraugum inni í túngumálinu, sem þar finnast bókstaflega út um allt. Það eru orð og máltæki ýmis, og hugsunarmáti, sem stöðugt, frá blautu barnsbeini, og okkur mestmegnis ómeðvitað, útmála fyrir okkur yfirburði karlmanna og stráka, og undirgildi og sjálfsagt niðurlægíngi kvenna og stúlkubarna. Með nokkrum ýkjum, mætti seígja að sansi málavofanna sé: koni eru til fyrir menni (og þau börn sem mennin eiga með konunum), og mennin eru til mest fyrir sjálf sig, stundum þó fyrir hvert annað, þegar það þjónar vinníngi þeirra, t.d. í stríði, vinskapi og víkíngi allskonar.

Í vefgreininu ”Þegar túngumálið talar okkur”, tínir Knúz til nokkur dæmi um það sem ég vil kalla karllæga máladrauga. Ef við tölum um ”karlmennski”, veldur það eíngum vandræðum að skilja, en ef við tölum um ”kvennmenski”, vitum við ekki við hvað er átt, nema þetta sé nánar skírt. En að ”stelpustrákur” sé meira skammlegt að vera en ”strákastelpa” skiljum við mómentant. ”Gleðimaður” er skemmtilegt eða glaðlegt gauri eitthvert, en ”gleðikona” er nokkuð allt annað, og snertir þá gleði mannsins fremur en þenns (henns) sjálfs. Ólíklegt væri að nokkur myndi kalla slíkt gleðikoni ”dreíngi gott” (þó það sé auðvitað eíngan veígin loki fyrir það skotið), en gjarnan önnur og sem meira heiðursverð séð kvenmenni, kanski einhvert sérlega heiðurssamt og virt ”kvenráðherri” sem eiga það skilið. En ef nú þenn (henn), þetta gleðikvenni, þó hefur getið það orð af sér að vera ”hetja”, þá myndum við líklega finna þörf á að nota orðið ”kvenhetja”. Hvorki þau karlveri sem þenn (henn) hefur í starfi sínu haft með að gera, né nokkur önnur karlmenni sem verðskulda mættu ummælið, myndum við nokkrum sinnum kalla ”karlhetji” …..

BILD JAFNVÆGI

Börn læra ósjálfrátt kvenfjandsamlegt tungumál” skrifar Knúz, ”tungumál sem er ómögulegt að tala án þess að setja hið karlmannlega ofar hinu kvenlega. Ef einhver reynir það rekst sá hinn sami í sífellu á veggi.” Hvernig brjóta niður þessi borgveggi karlaveldisins á Íslandi er erfitt að sía um, en að reyna það verðum við einfaldlega að gera í nafni þess mannveris sem við í grunni erum og leitumst við að vera.  – Sýnist mér þá að eitt móment í því, – sjálfsagt ekki það mikilvægasta – og eitt sjálfgefið og nauðsynlegt skref í því verki, sé að framskapa fúngerandi einkynsmál, eða á annað hátt málfræðilega kynhlutlaust túngumál, og í því verki, eða þar út yfir, gera um málið allt og hreinsa það af kynvofum sínum, – gera það raunverulega kynhlutlaust.

+   +   +

II.Hluti. Einkynsmál

Mínímálfræði íslensk einkynsmáls

Ástríkt Fæðri Alheims og Bur Þess Eingetið

Rúnatal Óðins á kynhlutlausu íslensku máli

Sköpunarljóð

Hefníngi Völsúnga

Corpus Hermeticum