Neðanmálsgreinar Heimsins rúna

Fehu–Fé

*

Þetta orð er nýsmíði mín ætluð til að tákna það fólk sem er ”að alvörugefnu iði” með og kríngum rúnastafina (stundum kallað ”aerilar” í rúnósófískum bókmenntum). Ég læt þetta beygjast þannig: rúniðill – rúniðil – rúniðli – rúniðils | rúniðli – rúniðli – rúniðlum – rúniðla || rúniðlið – rúniðlið – rúniðlinu – rúniðilsins | rúniðlin – rúniðlin – rúniðlunum – rúniðlanna. Þetta er auðvitað persónuorð, og tekur þannig með sér, – eins og öll persónuorð skv. viðbótarmálfræðinni gera, –hvorugkynsmyndir annarra fallorða.

| **

Ég nota orðið ”mann” í staðinn fyrir ”maður” þegar það orðið er notað eins og einskonar fornafn. Beygínguna hef ég þannig: mann – mann – manni – manns | mönn – mönn – mönnum – manna. Stundum hef ég þgf. og ef. fleirtölunnar þannig: mennum – menna.

| *** Þetta er þgf. et. af kynhlutlausa persónufornafninu ”þenn” er bara má nota um persónur: þenn – þenn – þenna – þenns | þey/þau – þey/þau – þeim – þeirra. | **** Þetta er augljóslega karlkynsorðmynd, en skv. viðbótarmálfræðinni meíga persónuorðin halda orðmyndum sínum í óákveðni bæði eintölu og fleirtölu, en ekki í ákveðninni. | *° Jötunn, guð og þurs eru persónuorð og taka því með sér hvorugkynsmyndir annarra fallorða. | *°° Ákveðni persónuorða myndast skv. viðbótarmálfræðinni með því að hvorugkynsgreini er skeytt að orðmyndinni í eintölu, en að stofni orðsins í fleirtölunni.

Hagalaz–Hagl

* Ég vel að gefa persónuorðinu ”mannvera” hvorugkynslíkari mynd, mannveri, til að geta notað sem sömu merkíngar og manneskja. Beygínguna hef ég þannig: mannveri – mannveri – mannveri – mannveris | mannveri – mannveri – mannverum – mannvera || mannverið – mannverið – mannverinu – mannversins | mannverin – mannverin – mannverunum – mannveranna. Sem persónuorð tekur það að sjálfsögðu með sér hvorugkynsmyndir annarra fallorða. | ** Þetta orð er nýsmíði mín ætluð til að tákna það fólk sem er ”að alvörugefnu iði” með og kríngum rúnastafina (stundum kallað ”aerilar” í rúnósófískum bókmenntum). Ég læt þetta beygjast þannig: rúniðill – rúniðil – rúniðli – rúniðils | rúniðli – rúniðli – rúniðlum – rúniðla || rúniðlið – rúniðlið – rúniðlinu – rúniðilsins | rúniðlin – rúniðlin – rúniðlunum – rúniðlanna. Þetta er auðvitað persónuorð, og – eins og öll persónuorð skv. viðbótarmálfræðinni gera – tekur þannig með sér hvorugkynsmyndir annarra fallorða.

Tiwaz–Týr

Þetta fornafn er hvorugkyns því að það nafnorð sem það vísar til er persónuorð, og persónuorð taka skv. viðbótarmálfræðinni með sér hvorugkynsmyndir annarra fallorða. | ** Þetta er persónuorð og tekur með sér hvorugkyn annarra fallorða. | ***

Þetta orð er nýsmíði mín ætluð til að tákna það fólk sem er ”að alvörugefnu iði” með og kríngum rúnastafina (stundum kallað ”aerilar” í rúnósófískum bókmenntum). Ég læt þetta beygjast þannig: rúniðill – rúniðil – rúniðli – rúniðils | rúniðli – rúniðli – rúniðlum – rúniðla || rúniðlið – rúniðlið – rúniðlinu – rúniðilsins | rúniðlin – rúniðlin – rúniðlunum – rúniðlanna. Þetta er auðvitað persónuorð, og – eins og öll persónuorð skv. viðbótarmálfræðinni gera – tekur þannig með sér hvorugkynsmyndir annarra fallorða.

| **** Hér er höfðunin til sjálfs þíns höfð kynhlutlaus gegnum að nota hefðbundnu hvorugkynsmyndina. Nota hefði mátt í sama skyni mannverumyndina, ”sjálfurt.” Með ”mannverumynd” er átt við tilbúnar orðmyndir – sérmyndaðar eða reglumyndaðar – sem bara eru notaðar um manneskjur, aldrei um hluti. | *°Þetta persónuorð er hér í ákveðni, en skv. viðbótarmálfræðinni myndas ákveðni með því að skeyta hvorugkynsgreini að orðmyndinni óbreyuttri í eintðölu, en að stofni orðsins í fleirtölunni. | *°° Þetta lýsíngarorð vísar til persónuorðanna skapari og alstrari, sem þrátt fyrir að þau í afmörkuðu máli haldi (áður karlkyns) orðmyndum sínum óbreyttum, taka með sér hvorugkynsmyndir annarra fallorða. Með þessu móti kemur upp eitt fjórða ”kyn” (eða ”kast”) í málinu, ”persónukynið” (eða, – þar eð málfræðilegar formdeildir ekkert hafa með raunverulegt kyn að gera, – ”persónukastið”). |

Seinna orðlið persónuorða svo sem mikilmenni, góðmenni, fámenni, má nota sjálfstætt sömu merkíngar og ”manneskja” eða ”mannvera.” |

Urisaz–Úr

Neðanmálsgrein útfrá viðbótarmálfræði afmarkaðs máls: * Þetta óæakveðna fornafn má líta út eins og það væri karlkyns. Það er þó ekki það shv. viðbótarmálfræðinni, þar sem orðmyndin er þolfallsmyndin af mannverumyndinni ”alli:” alli – alla – öllum – allra. Kannski væri best að hafa einnig þolfallsmyndina ”alli”? |

** Þetta orð er nýsmíði mín ætluð til að tákna það fólk sem er ”að alvörugefnu iði” með og kríngum rúnastafina (stundum kallað ”aerilar” í rúnósófískum bókmenntum). Ég læt þetta beygjast þannig: rúniðill – rúniðil – rúniðli – rúniðils | rúniðli – rúniðli – rúniðlum – rúniðla || rúniðlið – rúniðlið – rúniðlinu – rúniðilsins | rúniðlin – rúniðlin – rúniðlunum – rúniðlanna. Þetta er auðvitað persónuorð, og – eins og öll persónuorð skv. viðbótarmálfræðinni gera – tekur þannig með sér hvorugkynsmyndir annarra fallorða.

Turisaz–Þurs

* Þetta orð er nýsmíði mín ætluð til að tákna það fólk sem er ”að alvörugefnu iði” með og kríngum rúnastafina (stundum kallað ”aerilar” í rúnósófískum bókmenntum). Ég læt þetta beygjast þannig: rúniðill – rúniðil – rúniðli – rúniðils | rúniðli – rúniðli – rúniðlum – rúniðla || rúniðlið – rúniðlið – rúniðlinu – rúniðilsins | rúniðlin – rúniðlin – rúniðlunum – rúniðlanna. Þetta er auðvitað persónuorð, og – eins og öll persónuorð skv. viðbótarmálfræðinni gera – tekur þannig með sér hvorugkynsmyndir annarra fallorða. | ** Eða, með mannverumynd, ”alla” (þf. af alli). | *** Þetta nafnorð er persónuorð og tekur þess vegna með sér hvorugkynsmyndir annarra fallorða. | **** Þetta er vissulega kyntilgreinandi persónufornafn, en er í afmörkuðu máli haft (málfræðilega) í hvorugkyni. |

Nauþis–Nauð

Neðanmálsgreinar útfrá viðbótarmálfræði afmarkaðs máls:

* Þetta orð kemur í staðinn fyrir ”maður” notað sem fornafn. Beygíngin er: mann – mann – manni – manns | mönn – mönn – mönnum – manna. Stundum hef ég í staðinn fyrir þgf. og ef. fleirtölunnar hér, ”mennum” og ”menna.” Mér finnst það þó minna fallegt.

| ** Þetta nafnorð er persónuorð og tekur því með sér hvorugkynsmyndir annarra fallorða. | ***

Persónuorð mynda ákveðni með því að hvorugkynsgreini er skeytt að óákveðnu orðmyndinni óbreyttri í eintölunni, en að stofni orðsins í fleirtölunni.

| **** Seinna orðlið persónuorða svo sem mikilmenni, góðmenni, fámenni, má nota sjálfstætt sömu merkíngar og ”manneskja” eða ”mannvera.” | *° Þetta er mannverumynd fyrir ”þau.” Hér mættieins vel nota það orðið. | *°° Þetta orð er nýsmíði mín ætluð til að tákna það fólk sem er ”að alvörugefnu iði” með og kríngum rúnastafina (stundum kallað ”aerilar” í rúnósófískum bókmenntum). Ég læt þetta beygjast þannig: rúniðill – rúniðil – rúniðli – rúniðils | rúniðli – rúniðli – rúniðlum – rúniðla || rúniðlið – rúniðlið – rúniðlinu – rúniðilsins | rúniðlin – rúniðlin – rúniðlunum – rúniðlanna. Þetta er auðvitað persónuorð, og tekur þannig með sér, – eins og öll persónuorð skv. viðbótarmálfræðinni gera, –hvorugkynsmyndir annarra fallorða.

Berkano–Björk

Isa–Íss

Neðanmálsgreinar útfrá viðbótarmálfræði afmarkaðs máls:

* Þetta er tillaga till kynhlutlausrar mannverumyndar fyrir ”önnur.” Auðvitað má nota þá orðmyndina í staðinn, nema manni finnist það annkáralegt. | ** Hér er skrifað sem svo að rúnan ekki sé bara hlutveruleiki, heldur, um það bil eins og guðin, persóna. Vísunin til sjálfs er því höfð í hvorugkyni, hér í hefðbundinni orðmynd, en annarrs hefði mátt nota allavegana fyrir nefnifallið mannverumyndina ”sjálfurt.” | *** Þetta er persónuorð og tekur því með sér hvorugkynsmyndir anarra fallorða. | *° Þetta er persónuorð í ákveðni. Ákveðni myndast skv. viðbótarmálfræðinni með því að í eintölunni skeyta hvorugkynsgreini að óákveðnu orðmyndinni óbreyttri, en í fleirtölunni með því skeyta honum að stofni orðsins. | *°° Þetta er persónuorð og tekur því með sér hvorugkynsmyndir annarra fallorða. | *°°°

Þetta orð er nýsmíði mín ætluð til að tákna það fólk sem er ”að alvörugefnu iði” með og kríngum rúnastafina (stundum kallað ”aerilar” í rúnósófískum bókmenntum). Ég læt þetta beygjast þannig: rúniðill – rúniðil – rúniðli – rúniðils | rúniðli – rúniðli – rúniðlum – rúniðla || rúniðlið – rúniðlið – rúniðlinu – rúniðilsins | rúniðlin – rúniðlin – rúniðlunum – rúniðlanna. Þetta er auðvitað persónuorð, og tekur þannig með sér hvorugkynsmyndir annarra fallorða, – eins og öll persónuorð skv. viðbótarmálfræðinni gera

Isa–Íss

Neðanmálsgreinar útfrá viðbótarmálfræði afmarkaðs máls: * Þetta er persónuorð og tekur þannig með sér hvorugkynsmyndir annarra fallorða. | **

Kynhlutlaus vísun til sjálfs sín gerist með því að nota hvorugkynsmynd fornafnsins.

| *** Þetta orð er nýsmíði mín ætluð til að tákna það fólk sem er ”að alvörugefnu iði” með og kríngum rúnastafina (stundum kallað ”aerilar” í rúnósófískum bókmenntum). Ég læt þetta beygjast þannig: rúniðill – rúniðil – rúniðli – rúniðils | rúniðli – rúniðli – rúniðlum – rúniðla || rúniðlið – rúniðlið – rúniðlinu – rúniðilsins | rúniðlin – rúniðlin – rúniðlunum – rúniðlanna. Þetta er auðvitað persónuorð, og tekur þannig með sér hvorugkynsmyndir annarra fallorða, – eins og öll persónuorð gera skv. viðbótarmálfræðinni.

Mannaz–Mann

Neðanmálsgreinar útfrá viðbótarmálfræði afmarkaðs máls:

”Þenn” er það kynhlutlausa persónu– og ábendíngarfornafn sem við veljum að nota, þar sem persónu– og ábendíngar fornafnsmyndin ”hán” virðist mest bara vísa til viss hinseígnfólks. Ég hef beygínguna þannig: þenn – þenn – þenna – þenns | ey/þau – þey/þau – þeim – þeirra. Sumt fólk vill fremur nota ”eintölu-þey,” og þá, ef mér skilst þetta rétt, með vísun bæðir almennt og til kvára og hinseigin, eins og gert er, formlega, með ”hen” í sænsku síðan 2015. | ** Þetta er kynhlutlaus mannverumynd af lýsíngarorðinu, sem eins vel, og kannski betra, væri hægt að hafa í hefðbundinni hvorugkynsmynd sinni. Það er bara eigin tilfinning talenda sem ræður. | ***

Ég nota orðið ”mann” í staðinn fyrir ”maður” þegar það orðið er notað eins og einskonar fornafn. Beygínguna hef ég þannig: mann – mann – manni – manns | mönn – mönn – mönnum – manna. Sumt fólk vill nota ”man” í staðinn fyrir mann, eitt man og mörg mön, og svo má vel fara að þessu ef manni (mani) finnst það betra. |

**** Persónuorð mynda ákveðni með því að hvorugkynsgreini er skeytt að óákveðnu orðmyndinni óbreyttri í eintölunni, en að stofni orðsins í fleirtölunni. | *° Þetta orð er nýsmíði mín ætluð til að tákna það fólk sem er ”að alvörugefnu iði” með og kríngum rúnastafina (stundum kallað ”aerilar” í rúnósófískum bókmenntum). Ég læt þetta beygjast þannig: rúniðill – rúniðil – rúniðli – rúniðils | rúniðli – rúniðli – rúniðlum – rúniðla || rúniðlið – rúniðlið – rúniðlinu – rúniðilsins | rúniðlin – rúniðlin – rúniðlunum – rúniðlanna. Þetta er auðvitað persónuorð, og tekur þannig með sér hvorugkynsmyndir annarra fallorða.

Ansuz–Áss

Neðanmálsgreinar útfrá viðbótarmálfræði afmarkaðs máls: * Seinni orðliður persónuorða eins og t.d. mikilmenni, fámenni, er hvoruggkyns, og má þá nota sjálfstætt, eins og hér, sömu merkíngar og ”manneskja” eða ”mannvera.” | ** Frumtextinn hefur ”veggbergs vísir” og það nhöfðar til dverganna (sem er persónuorð) er þannig eru hér sögð kunnug í klettabeltum. Vel væri hægt að skrifa hér ”veggbergs vís dvergar”, skv. reglunni um að persónuorð meígi halda orðmyndum sínum óbreittum í óákveðni beggja talna en þó taka með sér hvorugkyn, en ég vel hér þó, –mest sem sýnishorn, – að nota valfrjálsa tvímynd hér, og þá tala um ”veggbergs vís dvergi.” Regla viðbótarmálfræðinnar um valfrjálsa ”i”–mynd þegar persónuorð standa í nafnliði er hugsuð sem hjálpartæki til auðveldunar persónukynsins.

*** Þetta orð er nýsmíði mín ætluð til að tákna það fólk sem er ”að alvörugefnu iði” með og kríngum rúnastafina (stundum kallað ”aerilar” í rúnósófískum bókmenntum). Ég læt þetta beygjast þannig: rúniðill – rúniðil – rúniðli – rúniðils | rúniðli – rúniðli – rúniðlum – rúniðla || rúniðlið – rúniðlið – rúniðlinu – rúniðilsins | rúniðlin – rúniðlin – rúniðlunum – rúniðlanna. Þetta er auðvitað persónuorð, og tekur þannig með sér, – eins og öll persónuorð skv. viðbótarmálfræðinni gera, – hvorugkynsmyndir annarra fallorða.

Raidho–Reið

Neðanmálsgreinar útfrá viðbótarmálfræði afmarkaðs máls: *

Þetta orð er nýsmíði mín ætluð til að tákna það fólk sem er ”að alvörugefnu iði” með og kríngum rúnastafina (stundum kallað ”aerilar” í rúnósófískum bókmenntum). Ég læt þetta beygjast þannig: rúniðill – rúniðil – rúniðli – rúniðils | rúniðli – rúniðli – rúniðlum – rúniðla || rúniðlið – rúniðlið – rúniðlinu – rúniðilsins | rúniðlin – rúniðlin – rúniðlunum – rúniðlanna. Þetta er auðvitað persónuorð, og tekur þannig með sér, – eins og öll persónuorð skv. viðbótarmálfræðinni gera, – hvorugkynsmyndir annarra fallorða. | ** Þetta er persónuorð og tekur þess vegna með sér hvorugkynsmyndir anarra fallorða.

Jara–Ár

Neðanmálsgreinar útfrá viðbótarmálfræði afmarkaðs máls:

*

Þetta fallega orð, sem mótsvarar kynhlutlausa orðinu ”homo” i latínunni og esperantó, myndi ég garnan vilja að okkur tækist að hefja til vegs á ný og nota ístaðinn fyrir kynhallafreka orðið ”maður.” |

** Þetta orð er nýsmíði mín ætluð til að tákna það fólk sem er ”að alvörugefnu iði” með og kríngum rúnastafina (stundum kallað ”aerilar” í rúnósófískum bókmenntum). Ég læt þetta beygjast þannig: rúniðill – rúniðil – rúniðli – rúniðils | rúniðli – rúniðli – rúniðlum – rúniðla || rúniðlið – rúniðlið – rúniðlinu – rúniðilsins | rúniðlin – rúniðlin – rúniðlunum – rúniðlanna. Þetta er auðvitað persónuorð, og tekur þannig með sér, – eins og öll persónuorð skv. viðbótarmálfræðinni gera, – hvorugkynsmyndir annarra fallorða.

Sowilo–Sól

Neðanmálsgreinar útfrá viðbótarmálfræði afmarkaðs máls: * Þetta er persónuorð og tekur þá skv. viðbótarmálfræðinni með ser hvorugkynsmyndir anarra fallorða. | **

Þetta orð er nýsmíði mín ætluð til að tákna það fólk sem er ”að alvörugefnu iði” með og kríngum rúnastafina (stundum kallað ”aerilar” í rúnósófískum bókmenntum). Ég læt þetta beygjast þannig: rúniðill – rúniðil – rúniðli – rúniðils | rúniðli – rúniðli – rúniðlum – rúniðla || rúniðlið – rúniðlið – rúniðlinu – rúniðilsins | rúniðlin – rúniðlin – rúniðlunum – rúniðlanna. Þetta er auðvitað persónuorð, og tekur þannig með sér, – eins og öll persónuorð skv. viðbótarmálfræðinni gera, – hvorugkynsmyndir annarra fallorða.

Lagus–Lögr

Neðanmálsgreinar útfrá viðbótarmálfræði afmarkaðs máls: * Þetta orð er nýsmíði mín ætluð til að tákna það fólk sem er ”að alvörugefnu iði” með og kríngum rúnastafina (stundum kallað ”aerilar” í rúnósófískum bókmenntum). Ég læt þetta beygjast þannig: rúniðill – rúniðil – rúniðli – rúniðils | rúniðli – rúniðli – rúniðlum – rúniðla || rúniðlið – rúniðlið – rúniðlinu – rúniðilsins | rúniðlin – rúniðlin – rúniðlunum – rúniðlanna. Þetta er auðvitað persónuorð, og tekur þannig með sér, – eins og öll persónuorð skv. viðbótarmálfræðinni gera, – hvorugkynsmyndir annarra fallorða. | ** Þetta fallega orð, sem mótsvarar kynhlutlausa orðinu ”homo” i latínunni og esperantó, myndi ég garnan vilja að okkur tækist að hefja til vegs á ný og nota ístaðinn fyrir kynhallafreka orðið ”maður.” | *** Mannvera er persónuorð (sömu merkíngar og manneskja) er ég er að leitast við að gefa hvorugkynsmynd með því að gefa því ”i”-mynd og hvorugkynsbeýgíngu: mannveri – mannveri – mannveri – mannveris | mannveri – mannveri | mannverum – mannvera || mannverið – mannverið – mannverinu – mannversins | mannverin – mannverin – mannverynum – mannverisins.

Ihwaz–Ýr

Neðanmálsgreinar útfrá viðbótarmálfræði afmarkaðs máls: * Vísun til sjálfs er til kynhlutleysis höfð hvorugkyns, annað hvort með hefðbundinni hvorugkynsmynd (eins og hér, sem er betra) eða með ein-hverri tilbúinni kynhlutlausri mannverumynd (sjálfurt, sem er síður, en þó gott ef það auðveldar hvorugkynjunina fyrir einstaklíngið. | **

Ég nota orðið ”mann” í staðinn fyrir ”maður” þegar það orðið er notað eins og einskonar fornafn. Beygínguna hef ég þannig: mann – mann – manni – manns | mönn – mönn – mönnum – manna. Sumt fólk vill nota ”man” í staðinn fyrir mann, eitt man og mörg mön, og svo má vel fara að þessu ef manni (mani) finnst það betra.

***

Þetta orð er nýsmíði mín ætluð til að tákna það fólk sem er ”að alvörugefnu iði” með og kríngum rúnastafina (stundum kallað ”aerilar” í rúnósófískum bókmenntum). Ég læt þetta beygjast þannig: rúniðill – rúniðil – rúniðli – rúniðils | rúniðli – rúniðli – rúniðlum – rúniðla || rúniðlið – rúniðlið – rúniðlinu – rúniðlsins | rúniðlin – rúniðlin – rúniðlunum – rúniðlanna. Þetta er auðvitað persónuorð, og tekur þannig með sér, – eins og öll persónuorð skv. viðbótarmálfræðinni gera, – hvorugkynsmyndir annarra fallorða.

Almenn athugasemd um stafsetníngarmáta eða rithátt: Kynhlutlausu máli verður ekki komið á fót nema gegnum að fyrst verða meitlað fram sem ritmál, sem bara smámsaman getur staðlað talmálið. Afmarkað mál kemur þá til með að eiga sér tilvist við hliðina á kynjuðu eða kynhallandi íslensku ritmáli um lángan tíma. Í slíku ástandi er hentugt að einfaldlega og umsvifalaust geta séð hvort málanna sé í brúki í textunum. Af þeim sökum er hafður uppi annarlegur skrifmáti í þessum textum, sem þá virkar sem ”eyrnamerki” einskonar, eða ”kynhlutleysismörkun”, og gerir að lesandi textans frá fyrsta augnabliki veit hvers sé málfræðilega að vænta í textanum, og að hann sé á afmarkaða ritmálinu og ekki því kynhallandi. (Skrifmátinn er þannig ekki nein öpun eftir Laxness, Hans Kristian Rask, eða nokkrum öðrum, en vel hefði þó verið hægt að haga eyrnamerkíngunni á einhvern annan hátt. )

Gefið þá gaum að tölu rúninnar í Urrún, Allra rúna Móður og Dóttur.)

Ég er að standa í því að koma eftirfarindi auglysíngu í gáng. Ég geri ráð fyrir að þetta snerti margt meðlima þessa hóps, og færi því þetta fram sem frétt hér, og sem vísbendíngu til þeirra sem áhuga hafa á að kynna sér ”málið”, um hvar það sé að finna.

______

Ókej þá! Tilgangurinn er tvíþættur, og eru þeir þættirnir sem þar koma við sögu af gjörólíkri tegund: Annarsvegar er texti þessi, – eins og aðrir textar Rúníkons, – birtur og skrifaður á kynhlutlausu íslensku máli eins og ég hef það einmitt um þessar mundir. Tilgángurinn er þá að koma þessu máli, eða tillögu til kynhlutlauss máls, á framfæri og útskýra nokkuð hverning það málið sjálft er tvinnað og prjónað. Hinsvegar er tilgángurinn hreint existentíell, tilvistarfræðilegur svo að seígja, og samtímis dulrænn, í og með að hanna fjallar um rúnalesníngu útfrá því sem ég sjálfurt hef séð og skilist af rúnunum. Hér er tilgángurinn að vísa til leiðarinnar, og tilgángur hennar – ef þú vilt – er að þú gegnum innra samtal í samspili við rúnirnar sjáir og raungerir andlegan tillgáng þinn og hlutverk. ”Og hver er þá tilgángur minn og hlutverk?” spurði lærinemið meistara sitt. ”Hverskonar ræfilsgrey og tuska ertu manni mitt!” svaraði meistarið hvasst, ”ég er búni að sýna þér leiðina híngað og hef bent þér á leiðina áfram, og svo viltu að ég beri þig líka yfir þröskuldinn til sjálfs þín!” ”Svei attan! Suma hluti verður mann sjálft að gera.”

Sem byltíngarbolti a’ fornu er é

Úngurt var eg forðum, og þá töluðu ég og vini mín gjarnan um strategíu og taktík. Það fyrrnefna orðið skildum við sem e.k. heildaraðferð, eða þekkínguna um hvernig gera í því stóra heila og ná fram tilgánginum, og þetta mætti kannski réttilega kalla ”aðferðarfræði.” XXXEn strategían var séð sem fjölþætt og samanstandandi af röð samanteíngdra viðburða, mikilvægra fyrir að ná ætluðum heildarárángri, og þá var talað um taktíkina varðandi hvernig fá þessa röð að koma upp og þróast. Þetta mætti – með orði sem ég plokkaði til mín frá Málspjalli – líklega kalla ”aðferðarkænsku.”

PRO LINGUA SANA! Persónufornöfn, kynhalli persónuorða og valfrjáls kyngreiníng í EsperantóXXXEsperantó á sér vissulega að baki djúpstæðar mannúðarhræríngar, og var, og er enn (líklega útópistískt) ætlað til að greiða veíginn fyrir frið og samskilníng í heiminum gegnum að virka sem einfalt og léttlært hjálparmáli við hlið þjóðarmálanna. Eíngu að síður er málið mjög svo siðgæðislega bjagað hvað varðar kynhalla þess og kyngreiníngarkerfi. Karlkynið er í reynd sjálfgefið, standard, meðan kvenkynið er valfrjálst. XXXKíktu á meðfærða mynd úr ”Teach Yourself Esperanto:” hvað er að seígja um þessa töflu útfrá kynhlutleysissjónarhorni? Af töflunni má ráða að í fyrstu og annarri persónu er eíngin kyntilgreiníng höfð uppi, – ég, þú, við og þið, eru ókyngreind, – og að málið hefur kyntilgreinandi fornöfnin ”hún” (sxi)* og ”hann” (li), og hvorugkynsmyndina ”það” í þriðju persónu eintölu (en sú myndin er ekki notuð um manneskjur), meðan svo fleirtala þriðju persónu, ”ili” er alls án formlegrar kyntilgreiníngar og haft fyrir bæði prsónur og hluti; ”þeir” og ”þær” eru ekki til, eða hér allavehana ekki beint að sjá, en þó er augljóst að hér er reyndar gerð fleirtala af ”li” (hann). XXX Hér mætti þá eftirlýsa tvennt til betrunar þessa annars ágæta máls. Fyrir það fyrsta, valfrelsið að tilgreina kvenkyn líka, og þá, sýnist mér, einnig möguleikann að með sérstakri orðmynd geta kyntilgreint meíngið, þriðju persónu fleirtölunnar, sem karlkyns líka þegar það á við.* Mér fyndist að t.d. ”oli” (þær) gæti passað vel inn í málið og vera bara nokkuð fallegt sem kvenkynsorðmynd fleirtölunnar, meðan þá ”ali” væri alveg tilvalið að hafa sem karlkynsmyndina (þeir). XXX Það sama mætti svo gera með öll persónuorð málsins, sem líkt og öll önnur nafnorð enda á ”o”, eins og t.d. ”homo” (manneskja), ”sxtelisto” (þjófur), ”kolego” (vinnufélagi), ”jugxisto” (dómari), ”amiko” (vinur) …. Valfrjálsa kvenkynsmyndin af þessum persónuorðunium myndast með kvenkynsinnskeytinu ”in”, þannig að við fáum hér ”homino” (kvenkyns manneskja), ”sxtelistino” (kvenkyns þjófur), ”kolegino” (kvenkyns vinnufélagi), ”jugxistino” (kvenkyns dómari) og ”amikino” (kvenkyns vinur). XXXFlest þessara persónuorða má í praxis nota um bæði menn og konur, en valfrelsið að tilgreina kvenkynið, en ekki karlkynið, geri að karlkynið svo að seígja verður huglægt meira frammi í málinu; mann hugsar sér mann nema annað sé tiltekið eða tilgreint. I esperantó finnst þannig t.d. (valfrjálst) ”vinkona” en eíngin sérstök orðmynd fyrir ”vinmaður”; það eru líka til orð eins og ”viro” (karlmaður og ekki kvenmaður) og ”virino” (kvenmaður og ekki karlmaður)…. Kynhalli málsins er þar með sjálfgefinn, og hann verður ekki réttur til á lóðbrettinu, nema mann að minsta kosti taki fram annað og karlkyns innskeyti, t.d. ”an”, til að valfrtjálst eða þegar það á við kyntilgreina persónuorðið sem karlkyns að inntaki. Það myndi gera að persónuorðið á innskeytis, kvenkyns eða karlkyns, mynd vera kynhallalaust: ”policianino” og ”policanano” (lögreglukona og lögreglumaður), ”amikino” og ”amikanano” (vinkona og vinmaður), o.s.frv. XXX Hitt er svo enn alvarlegur galla á málinu er útlesa má af meðfærðri töflu, og það er að það finnst hér eíngin orðmynd að nota kynhlutlaust sem mannverumynd í þriðju persónu, eins og ”hen” í sænsku og ”hän” í finnsku, að nota þegar kyn þess eða þeirra sem um er verið að ræða er af hreint málalegum ástæðum ekki þekkt, og þess vegna kynhlutleysishlutverk karlkynsins treður fram, eins og í íslensku og sænsku, dönsku og fjölmörgum öðrum málum, að meðtöldu esperantó. Hér myndi ég hallast að að nota t.d. ”hxi.” Þá hefðum við hér li, sxi og xhi. – Og svo þyrfti mann í esperantu að skaffa sér einhverja orðmynd meðal pwersónuorða að mótsvara ”þriðja kyninu”, kvár. Þá væri esperantó bara miklu meira mannsæmandi mál! Pro Lingua Sana! XXXXNeðanmálsgreinar XXXXX * ”x” er notað í staðinn fyrir öll þau diakrítísku tákn sem sjá má á myndinni (ˆ, og fleiri til) þegar þau ekki eru með á liklaborðinu. | * * Það er ekkert að kyntilgreiníngum í málum þegar það á við, kynið er þekkt, er í fókusi og kemur samheínginu við. Það er misskilníngur að það sé nauðsynlegt að berjast á móti slíkum tilgreiningum, að því skilyrtu, vil ég meina, að persónuorð málsins endilega taki með sér kynhltlausar orðmyndir, þ.e., hvorugkynsmyndir, annarra fallorða (nema á stundum fornafnanna).